Tin tứcPhán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các mức thuế quan diện rộng do Tổng thống Donald Trump đề xuất đã khiến quan hệ Mỹ - Trung thêm phức tạp trong bối cảnh căng thẳng gia tăng.
Khi hai nền kinh tế lớn nhất thế giới tìm cách tránh một cuộc chiến thương mại toàn diện có thể làm rung chuyển kinh tế toàn cầu, cả Washington và Bắc Kinh vẫn nỗ lực củng cố vị thế trên bàn đàm phán.
ổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình - Ảnh: CNN
Giới phân tích cho rằng quyết định này phần nào tạo lợi thế cho Trung Quốc, song Bắc Kinh khó tận dụng công khai vì ông Trump vẫn còn nhiều công cụ áp thuế.
Hai bên đều có lợi ích trong việc duy trì thỏa thuận “đình chiến” thương mại mong manh và ổn định quan hệ trước chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump dự kiến từ ngày 31/3 đến 2/4. Nhà Trắng xác nhận đây sẽ là cuộc hội đàm quan trọng với Chủ tịch Tập Cận Bình.
Bà Sun Yun, Giám đốc Chương trình Trung Quốc tại Trung tâm Stimson, nhận định phán quyết có thể tạo động lực tinh thần cho Bắc Kinh trong các cuộc tiếp xúc trước thềm thượng đỉnh.
Tuy nhiên, theo bà, Trung Quốc dường như đã chuẩn bị cho khả năng cục diện đàm phán không thay đổi đáng kể.
Phản ứng trước quyết định của Tòa án, ông Trump bày tỏ không hài lòng và tuyên bố sẽ áp thuế tạm thời 10% trên toàn cầu, sau đó nâng lên 15%, đồng thời cân nhắc thêm các biện pháp khác.
Ông tiếp tục giữ lập trường cứng rắn, coi Trung Quốc là thách thức lớn nhất với vị thế kinh tế, công nghệ và quân sự của Mỹ.
Dù vậy, ông khẳng định vẫn duy trì quan hệ tốt với Chủ tịch Tập Cận Bình và cho rằng nhà lãnh đạo Trung Quốc “đã thể hiện sự tôn trọng đối với nước Mỹ”.
Ông Ali Wyne, cố vấn nghiên cứu cấp cao tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, cho rằng Chủ tịch Tập Cận Bình khó đề cập phán quyết như một lợi thế trong cuộc gặp với ông Trump.
Thay vào đó, Bắc Kinh có thể tập trung duy trì bầu không khí hợp tác nhằm bảo toàn hiệu lực thỏa thuận đình chiến.
Theo ông, nếu duy trì được quan hệ tích cực, thỏa thuận tạm ngừng leo thang sẽ được củng cố và tạo dư địa để Washington linh hoạt hơn trong các vấn đề an ninh.
Người phát ngôn Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington, ông Lưu Bằng Vũ, nhấn mạnh xung đột thuế quan không mang lại lợi ích cho bên nào.
Ông kêu gọi hai nước tăng cường hợp tác để đem lại sự ổn định cho quan hệ kinh tế - thương mại song phương và kinh tế toàn cầu.
Phán quyết cũng ảnh hưởng tới các đối tác thương mại khác của Mỹ, đặc biệt tại châu Á, vốn từng đạt thỏa thuận với Washington nhằm giảm tác động từ chính sách thuế trước đây.
Ông Dan Kritenbrink, cựu Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách Đông Á - Thái Bình Dương dưới thời Tổng thống Biden, dự báo các nước trong khu vực sẽ thận trọng và duy trì thỏa thuận hiện có trong khi đánh giá thêm tác động.
Ngay khi trở lại Nhà Trắng đầu năm 2025, ông Trump viện dẫn đạo luật về quyền hạn khẩn cấp quốc gia để áp thuế 20% với hàng hóa Trung Quốc, với lý do Bắc Kinh chưa kiểm soát hiệu quả dòng tiền chất sản xuất fentanyl.
Sau đó, ông tiếp tục sử dụng cơ chế này để áp thuế trả đũa diện rộng, trong đó có mức 34% với Trung Quốc. Hai bên từng nâng thuế lên ba con số trước khi đồng ý hạ nhiệt.
Sau nhiều vòng đàm phán và cuộc gặp thượng đỉnh tại Hàn Quốc tháng 10/2025, hai nước đạt thỏa thuận đình chiến thương mại kéo dài một năm với mức thuế cơ bản 10%.
Ông Trump điều chỉnh “thuế fentanyl” xuống 10%, còn Bắc Kinh nối lại hợp tác kiểm soát xuất khẩu tiền chất liên quan.
Bà Wendy Cutler, Phó Chủ tịch Viện Chính sách Hiệp hội Châu Á, cho rằng chính quyền Mỹ có thể sớm triển khai phương án dự phòng.
Theo bà, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ đang xem xét mức độ tuân thủ của Trung Quốc với thỏa thuận trước đó và có thể viện dẫn luật thương mại để tái áp thuế nếu phát hiện vi phạm.
Ở trong nước, Nghị sỹ Dân chủ Ro Khanna kêu gọi Nhà Trắng xây dựng chiến lược cứng rắn hơn nhằm “buộc Trung Quốc chịu trách nhiệm về các hành vi thương mại không công bằng”, đồng thời phát huy sức mạnh của các đồng minh.
Ông Gabriel Wildau, Giám đốc điều hành phụ trách phân tích rủi ro chính trị Trung Quốc tại Teneo, nhận định ông Trump có thể sử dụng các cơ sở pháp lý khác để áp thuế như trong nhiệm kỳ đầu, nên từ góc nhìn Bắc Kinh, thuế quan có thể được duy trì hoặc tái áp đặt chỉ với điều chỉnh thủ tục.
Theo ông Wildau, Trung Quốc vẫn kỳ vọng vào khả năng đàm phán linh hoạt với ông Trump, có thể đưa ra cam kết mua hàng hoặc nhượng bộ khác để đổi lấy việc nới lỏng thuế.
Diễn biến hiện nay cho thấy Washington còn nhiều đòn bẩy về thuế quan, trong khi Bắc Kinh vừa chuẩn bị cho nguy cơ leo thang, vừa tìm cách tận dụng không gian đối thoại để hạn chế rủi ro kinh tế và chiến lược.
