Tin tứcĐiển hình vừa qua, người trồng dưa hấu ở các tỉnh miền Trung đã phải lao đao khi trái dưa hấu không có nơi tiêu thụ. Để tránh tình trạng này tiếp tục xảy ra cũng như tìm giải pháp lâu dài, phóng viên VOH phỏng vấn nhanh ông Trần Tuấn Anh – Thứ trưởng Bộ Công Thương.
Thứ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh. Ảnh: NĐH
* Thưa ông, gần đây tình trạng xuất khẩu dưa hấu qua cửa khẩu Trung Quốc lại xảy ra ách tắc, gây khó khăn cho người nông dân. Xung quanh thực trạng này, ông suy nghĩ thế nào?
- Ông Trần Tuấn Anh : Phải nói trên thực tế, không chỉ có dưa hấu gặp ách tắc mà còn một số mặt hàng khác như gạo, thanh long và trái vải. Thế thì tại sao có hiện tượng ùn tắc và thậm chí lặp đi lặp lại trong nhiều năm nay ? Trước hết, chúng ta phân tích mối quan hệ thương mại giữa VN với Trung Quốc, thì thấy rằng ngoài quan hệ chính ngạch, chúng ta còn những loại hình thương mại khác. Thực tế khối lượng trao đổi thương mại qua biên giới dưới hình thức mà chúng ta tạm gọi là tiểu ngạch của cư dân biên giới đã đóng một vai trò thực sự quan trọng. Ví dụ, mỗi năm chúng ta xuất sang Trung Quốc hơn 130.000 tấn dưa hấu theo đường tiểu ngạch. Tuy nhiên, con đường này cũng chứa đựng những bất lợi và rủi ro. Thứ nhất vì là hình thức tiểu ngạch nên doanh nghiệp khi thu gom sản phẩm, thực hiện theo nguyên tắc trao hàng và nhận tiền, chứ không có hợp đồng và tiền thanh toán là trực tiếp bằng đồng ngoại tệ của mỗi quốc gia; thứ hai vì trao đổi trực tiếp như vậy nên thường không chủ động trước kế hoạch trong tổ chức và giao nhận. Thế nhưng, tại sao vẫn tồn tại và tiếp tục phát triển mặc dù chúng ta đã thấy những hạn chế như vậy ? Vì hợp tác như vậy thì nông sản VN qua biên giới không chịu sự kiểm soát khắt khe về kiểm dịch và quy chuẩn sản phẩm và doanh nghiệp tránh được các khoản thuế.
* Sắp tới để hạn chế tình trạng ách tắc dưa hấu cũng như một số mặt hàng nông sản khác, chúng ta sẽ cần thực hiện những giải pháp gì, thưa ông?
- Ông Trần Tuấn Anh : Ngay khi bắt đầu có hiện tượng ùn tắc dưa hấu xảy ra ở biên giới, trực tiếp Bộ trưởng Bộ Công Thương Vũ Huy Hoàng chỉ đạo một đoàn công tác làm việc với địa phương cũng như khảo sát tình hình thực tế để có biện pháp kịp thời, giải quyết ùn tắc dưa hấu trên cửa khẩu, cũng như bàn biện pháp lâu dài. Ngay tại cửa khẩu, Bộ trưởng cũng đã làm việc với địa phương và thống nhất 1 số giải pháp cấp bách trước mắt: Thứ nhất, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công Thương cùng phối hợp với các địa phương rà soát lại lượng dưa hấu còn tồn để chúng ta có kế hoạch vận chuyển và xuất khẩu tiếp theo trên cơ sở năng lực thông quan cụ thể; thứ hai chủ động tổ chức làm việc giữa các doanh nghiệp đầu mối của 2 bên để bàn và thống nhất các phương án : tổ chức cho doanh nghiệp của bạn sang tiếp nhận dưa hấu ngay trên địa bàn của ta để rút ngắn thời gian thông quan, tránh thiệt hại sản phẩm của người nông dân; thứ ba là đề nghị doanh nghiệp 2 bên thống nhất lại tiến độ giao nhận hàng trên cơ sở có phối hợp với chính quyền tránh không tiếp tục gây ách tắc dưa hấu vào những thời gian tiếp theo; thứ tư tiếp tục đề nghị tỉnh chỉ đạo lực lượng chức năng tiếp tục ổn định điều kiện hạ tầng trên địa bàn, tổ chức phân luồng và tổ chức thông quan trật tự.
Về lâu dài, chúng tôi cũng triển khai ngay một loạt biện pháp: trong tháng 5, Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn sẽ tổ chức hội nghị tổng kết chung để đánh giá về việc tổ chức các hoạt động xuất khẩu nông sản qua biên giới, trên cơ sở rút kinh nghiệm để tổ chức triển khai cho những chương trình tiếp theo tốt hơn; thứ hai chúng tôi chỉ đạo cho các đơn vị nghiên cứu thị trường phối hợp với Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn phải nghiên cứu để khắc phục tình trạng đứt đoạn thông tin trong khâu nghiên cứu và xử lý thông tin, đặc biệt là những thông tin liên quan đến thị trường, từ đó định hướng cho sản xuất, thu hoạch và xuất khẩu cho tốt hơn; thứ ba chúng tôi trao đổi và đề nghị các địa phương tổ chức kết nối với các doanh nghiệp trong vận chuyển và xuất khẩu để thống nhất và tạo ra mối liên kết trực tiếp giữa các doanh nghiệp này với người nông dân; thứ tư chúng tôi chủ động đề nghị trong những năm tới các địa phương và các Sở Công Thương sẽ tổ chức nghiên cứu và kết nối chặt chẽ giữa thị trường tiêu thụ trong nước với các vùng sản xuất nguyên liệu để cân đối hài hòa, giúp bà con nông dân có điều kiện tiêu thụ sản phẩm của mình ngay trên thị trường ở trong nước; cuối cùng phải tiếp tục tăng cường mạnh hơn nữa cơ cấu lại nông nghiệp, trong đó đẩy mạnh hơn nữa các đàm phán, mở các thị trường mới và tháo gỡ các rào cản, các hàng rào kỹ thuật liên quan đến phẩm chất kỹ thuật các sản phẩm nông sản và trái cây của VN.
* Thưa ông, như ông nói, trong các giải pháp để xuất khẩu nông sản được thuận lợi thì chúng ta cần đẩy mạnh đàm phán để mở các thị trường mới. Tuy nhiên, khi càng mở cửa thị trường, càng hội nhập sâu thì ngành nông nghiệp sẽ đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức. Ông nhận định gì về vấn đề này ?
- Ông Trần Tuấn Anh : Chúng ta đang có rất nhiều khuôn khổ hội nhập mới rất sâu rộng và có thể nói là rất cơ bản. Ví dụ như Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), rồi các Hiệp định thương mại tự do với liên minh châu Âu (EU) và tính tổng cộng đến bây giờ chúng ta có 8 Hiệp định thương mại tự do đã kí kết và đang có hiệu lực. 8 hiệp định đó cộng thêm những hiệp định thương mại tự do mới đang đàm phán thì có thể nói là chúng ta đã hội nhập rất sâu và rộng với thế giới. Điều đó có nghĩa là các thị trường trên thế giới sẽ mở rất rộng cho chúng ta.
Bên cạnh đó, chúng ta cũng thấy sẽ có rất nhiều khó khăn và thách thức. Thứ nhất, khi được điều kiện để mở cửa thị trường ở các nước bạn thì chúng ta cũng phải cam kết mở cửa từng bước thị trường chúng ta; thứ hai, chúng ta bắt buộc phải tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp nước ngoài trong điều kiện hoạt động kinh doanh tại Việt Nam. Tuy nhiên, chúng ta phải khẳng định cơ hội là rất lớn và đây là bước ngoặt để chúng ta có thể đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu có hiệu quả lại nền kinh tế, trong đó có nền kinh tế nông nghiệp. Thời gian tới, chúng tôi nghĩ rằng việc còn lại là của các Bộ ngành quản lý Nhà nước phải làm sao tuyên truyền giới thiệu để người dân, doanh nghiệp hiểu rất rõ tất cả khuôn khổ và tiến trình hội nhập đó, những cơ hội và cả những thách thức. Đặc biệt là định hướng để xây dựng phát triển nền nông nghiệp theo chuỗi giá trị, tiếp tục hoàn thiện các khuôn khổ pháp lý và những cơ chế chính sách cụ thể để tạo điều kiện cho kinh tế tập thể và sản xuất quy mô lớn của chúng ta có điều kiện tiếp tục định hình và phát triển. Chỉ có như vậy, chúng ta mới có thể cạnh tranh hiệu quả với các nền kinh tế khác trong tiến trình hội nhập này.
* Cảm ơn ông!