Ồ ạt trồng tiêu: Lợi bất cập hại

Trong 3 năm trở lại đây, giá tiêu liên tục tăng từ 110.000 đồng lên 130-150 ngàn đồng/kg, nên nhiều nơi ở các tỉnh Tây Nguyên và miền Đông Nam bộ, nông dân đã đua nhau mở rộng diện tích trồng tiêu. Anh Trịnh Ngọc Định nhà ở xã Xuân Bắc, huyện Xuân Lộc, tỉnh Đồng Nai kể, năm nay người dân ở địa phương trồng thêm tiêu nhiều lắm, người 3 công, người 5 công tùy theo họ còn đất nhiều hay ít. Riêng gia đình anh Định trong vụ tiêu mới này cũng dành thêm 2 công đất đang trồng khoai môn để chuyển sang trồng tiêu, nâng tổng diện tích tiêu nhà đang canh tác lên 9 công. Bộc bạch lý do về quyết định này, anh Định nói:

Tại Gia Lai, tình cảnh cũng tương tự, khi thấy giá tiêu đang ở mức cao, người dân cũng đã ồ ạt mở rộng diện tích trồng tiêu. Trong khi chủ trương của tỉnh thời gian qua chỉ quy hoạch khoảng 5.500 hecta đất dành cho hồ tiêu, thì ở vụ tiêu mới vừa rồi diện tích đã vượt trên 6.200 hecta, trong đó tập trung chủ yếu ở các huyện như Chư Sê, Chư Bưh, Đắk Đoa và Chư Prông. Ông Lê Đình Huấn, Phó Chủ tịch thường trực UBND huyện Chư Sê cho biết, vụ 2011-2012 diện tích hồ tiêu của huyện là 2.000 hecta, sản lượng hơn 10.000 tấn, trong vụ tiêu tới ước sẽ tiếp tục tăng hơn 50 hecta trên phần đất cà phê già cỗi, năng suất thấp. Trước sự tăng lên về diện tích, lãnh đạo huyện cũng rất băn khoăn, nhưng vì cơ chế quản lý hiện nay không cho phép huyện xử lý khi người dân trồng ngoài quy hoạch nên huyện chưa biết xử lý ra sao. Ông Lê Đình Huấn ngán ngẩm:
Theo Bộ NN&PTNT, trong tháng 6 vừa qua, xuất khẩu hồ tiêu VN đạt 13 ngàn tấn, kim ngạch là 89 triệu USD đưa lượng tiêu xuất khẩu 6 tháng đạt 73 ngàn tấn, kim ngạch khoảng 494 triệu USD. So với cùng kỳ năm trước, lượng tiêu xuất khẩu tăng 4,3% và giá trị tăng tới gần 32%. Giá tiêu xuất khẩu bình quân đạt trên 6.800 USD/tấn, tăng đến hơn 28% so với năm trước. Do mức giá cao nên sức hút từ cây tiêu là cực lớn đối với người nông dân. Đã có không ít bà con bất chấp những khuyến cáo của cơ quan chức năng, sẵn sàng đốn hạ một số loại cây trồng khác để chuyển qua trồng tiêu. Nếu như trước năm 2011, diện tích hồ tiêu cả nước chỉ dao động quanh mức 50.000 hecta thì đến nay con số ấy đã tăng lên trên 55.000 hecta. Điều này tạo ra viễn cảnh không mấy sáng sủa cho ngành hồ tiêu VN. TS Nguyễn Trí Ngọc- Cục trưởng Cục Trồng trọt, Bộ NN&PTNT lo lắng:
TS Hoàng Quốc Tuấn - Phân Viện Quy hoạch và Thiết kế Nông nghiệp miền Nam cho rằng, nếu nông dân vì cái lợi trước mắt về giá mà không có suy nghĩ dài hơi hơn về thị trường và quy luật cung cầu để rồi cứ trồng tiêu cho thật nhiều thì chỉ có tự mình hại mình mà thôi. Bởi lẽ hiện nay dù tiềm năng về quỹ đất trồng tiêu của VN là phải đến 100.000 hecta, nhưng nếu chúng ta trồng hết bấy nhiêu đó thì chắc chắn đầu ra sẽ không có và giá sẽ xuống rất thấp. Theo tính toán của TS Hoàng Quốc Tuấn, tổng nhu cầu cần sử dụng tiêu của thế giới hiện nay luôn ổn định ở mức khoảng 320.000 đến 350.000 tấn cả năm, nhưng sản lượng buôn bán ngoài thị trường chỉ ở mức từ 210.000 đến 220.000 tấn. Trong khi năng suất bình quân tiêu VN hiện tại cao gấp 3 lần bình quân thế giới với ngưỡng 2,5 tấn/hecta, nếu chúng ta nhân với con số 100.000 hecta thì rõ ràng sản lượng đã vượt so với nhu cầu hồ tiêu thế giới lưu thông ngoài thị trường. Đó là chưa tính đến lượng cung hồ tiêu từ các nước xuất khẩu lớn khác như Ấn Độ và Indonesia càng làm cho sức cạnh tranh của chúng ta bị giảm xuống. TS Hoàng Quốc Tuấn cảnh báo:
TS Tôn Nữ Tuấn Nam - Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên thì quả quyết việc chạy đua trồng tiêu theo phong trào của nông dân như hiện nay là rất mạo hiểm. Bởi đơn giản chi phí đầu tư cho 1 vụ tiêu thường cao hơn gấp nhiều lần so với các cây trồng khác thường phải trên 500 triệu đồng/hecta và do vậy một khi giá đảo chiều xuống thấp thì người nông dân không tránh khỏi cảnh thua lỗ nặng. Ngoài ra cũng chính việc trồng đại trà chạy theo số lượng mà không quan tâm đến kỹ thuật trồng hợp lý của bà con cũng dễ làm cho dịch bệnh phát sinh nhiều. Bài học về dịch bệnh chết nhanh, chết chậm đã từng tàn phá rất nhiều diện tích ở các vùng trồng tiêu lớn trên cả nước còn sờ sờ ra đó thì không có lý do gì bà con lại tự đưa mình vào thế khó. Mà đơn cử trước đây Bình Phước từng là thủ phủ của hồ tiêu VN thì sau một thời gian canh tác đại trà không quản lý sâu bệnh tốt, nên hôm nay ngôi vị ấy đã chuyển về Gia Lai với thương hiệu hồ tiêu Chư Sê nổi tiếng. Và vì vậy trước khi quyết định tăng thêm diện tích bà con nên suy tính cho thật kỹ, đừng vội vã mà tốn công “dã tràng”.