Tin tứcTổng kim ngạch xuất khẩu quý I năm 2014 ước đạt trên 33 tỉ USD, tăng 14,1% so với cùng kỳ năm 2013. Mặc dù giá và lượng hàng xuất khẩu có giảm, nhưng riêng khu vực thị trường Châu Âu tăng 7,1%. Tiếp tục áp dụng Quy chế Ưu đãi thuế quan phổ cập mới ( GSP ), thị phần các mặt hàng của Việt Nam Việt Nam như: cà phê có thể sẽ tăng từ 12% hiện tại lên tới 21%; thị phần xuất khẩu thủy sản có thể tăng từ 9,9% lên 19%; thị phần gỗ và than từ gỗ có thể tăng từ 1,4% lên 3,9%. Quy chế Ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP) mới của EU có hiệu lực 10 năm, áp dụng kể từ ngày 1/1/2014, đưa Việt Nam vào danh sách các nước được hưởng ưu đãi về thuế đối với tất cả các mặt hàng.
Thông qua tận dụng quy chế GSP, nhiều mặt hàng của Việt Nam đã cải thiện khả năng cạnh tranh trên các thị trường xuất khẩu, trong đó thị trường EU chiếm tỷ trọng khoảng 15% trong tổng kim ngạch xuất khẩu. Về phần mình, các nước EU không đòi hỏi được đối xử có đi có lại. Điều này sẽ giúp Việt Nam tiếp cận thuận lợi thị trường EU, qua đó thúc đẩy công nghiệp hóa, tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập, góp phần tăng trưởng kinh tế.
Ông Đào Quốc Văn, Gám đốc Công ty thương mại và xử lý môi trường Thành Lập cho biết: "Tôi thấy thị trường EU rất hay, rất nhiều cơ hội để mình hợp tác, bên mình chủ yếu là xử lý môi trường, xử lý chất thải công nghiệp trong nước, căn bản mình qua đây để mình tìm kiếm những đối tác, những máy móc thiết bị về chất thải nguy hại trong vấn đề hợp tác".
Bên cạnh những mặt thuận lợi, quy chế GSP mới cũng đặt ra những thách thức không nhỏ đòi hỏi các doanh nghiệp phải có tầm nhìn và chiến lược kinh doanh lâu dài để có thể phát triển bền vững, nâng cao chất lượng, đáp ứng các yêu cầu của thị trường, tiêu chuẩn về nhãn mác và sản phẩm không độc hại để hưởng ưu đãi khi nhập vào thị trường EU.
Tuy tiềm năng thương mại giữa Việt Nam và EU còn lớn, nhưng hiện nay vẫn gặp nhiều khó khăn; chủ yếu do sự chênh lệch về trình độ phát triển giữa hai bên dẫn đến việc các hệ thống quy định, tiêu chuẩn của EU nhiều khi vượt quá khả năng đáp ứng của doanh nghiệp Việt Nam khi vào thị trường EU. Ông Trần Hoàng Anh, Giám đốc Công ty Linh Anh chia sẻ: "Trong năm 2014, Công ty cũng có kế hoạch làm việc với một số thị trường Châu Âu, ví dụ như Pháp hay Đức, nhưng mà nói chung là thị trường này cũng đòi hỏi một số chỉ tiêu, ví dụ ở Việt Nam cho là 5 chỉ tiêu để đạt được tiêu chuẩn để khi giao cho các siêu thị, nhưng thị trường Châu Âu thì yêu cầu 10 chỉ tiêu, thì mình phải đáp ứng ví dụ như nguồn nguyên liệu vô thì đầu nguồn, đất trồng sản phẩm đó phải có chứng chỉ hoặc là đất đó đủ các tiêu chuẩn để ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm của mình không ?".
Để tận dụng hiệu quả quy chế GSP của EU, các doanh nghiệp cần đảm bảo hiểu rõ một số điều kiện cơ bản như: hàng hóa đáp ứng đầy đủ các quy tắc xuất xứ, tiêu chí trưởng thành, vận chuyển thẳng từ nước thụ hưởng đến EU và cung cấp bằng chứng về xuất xứ hàng hóa phù hợp của quốc gia thụ hưởng. Mặc dù tiêu chí trưởng thành trong quy chế GSP mới của EU nâng từ 15% lên 17% thị phần nhập khẩu đối với các nhóm hàng hóa (trừ dệt may nâng từ 12,5% lên 14,5%), nhưng thách thức đối với Việt Nam lại tăng đáng kể do rất nhiều nước bị loại bỏ khỏi danh sách hưởng quy chế GSP mới của EU. Vì thế, thị phần hàng nhập từ Việt Nam có khả năng tăng lên rất nhiều trong tổng nhập khẩu được hưởng quy chế GSP và đạt ngưỡng trưởng thành, dẫn đến không được hưởng ưu đãi nữa.
Trong một số trường hợp, quy chế GSP thường kèm theo những điều kiện phi kinh tế, danh mục và mức thuế không cố định mà được điều chỉnh có định kỳ. Ông Nguyễn Ngọc Tuấn, Phó chủ tịch Hội thuế xuất nhập khẩu Đồng Nai nói: "Có một vài doanh nghiệp đã áp dụng GSP của EU, cũng bình thường thôi, chủ yếu là mình chứng nhận xuất xứ, mình làm đúng theo tiêu chuẩn của chứng nhận xuất xứ, điều này làm cho thị trường xuất khẩu được rộng ra, thay vì trước đây thuế xuất cao, bây giờ thuế xuất thấp thì có nhiều khách hàng hơn".
Theo các chuyên gia, doanh nghiệp nên thường xuyên theo dõi tiến trình đàm phán các vấn đề liên quan đến thương mại giữa Việt Nam-EU, để có những hướng điều chỉnh chiến lược thị trường linh hoạt; hợp lý, tận dụng hiệu quả ưu đãi thuế quan từ thị trường EU, góp phần tăng năng lực sản xuất.