Tin tứcChiều tối nay, người yêu thiên văn sẽ chứng kiến một hiện tượng hiếm gặp khi Trái Đất nằm giữa Mặt Trời và Mặt Trăng, khiến toàn bộ Mặt Trăng chìm trong bóng tối và chuyển sang màu đỏ đồng. Đây là nguyệt thực toàn phần đầu tiên của năm 2026, đồng thời là cơ hội gần nhất để quan sát hiện tượng này trước đêm giao thừa năm 2028. Nếu thời tiết thuận lợi, bầu trời sẽ xuất hiện hình ảnh "Trăng Máu" đặc trưng.
Theo Hội Thiên văn Hà Nội (HAS), trong lần nguyệt thực này, người quan sát tại Việt Nam còn có dịp chiêm ngưỡng hiện tượng Selenelion. Đây là thời điểm Mặt Trời và Mặt Trăng cùng xuất hiện trên đường chân trời dù đang ở vị trí đối diện nhau. Hiện tượng tưởng chừng không thể xảy ra này thực tế có thể quan sát được nhờ hiệu ứng khúc xạ khí quyển.
Bầu khí quyển của Trái Đất hoạt động như một thấu kính lớn, bẻ cong ánh sáng từ các thiên thể, khiến chúng ta nhìn thấy chúng cao hơn vị trí thực. Nhờ vậy, vào lúc bình minh hoặc hoàng hôn, con người có thể thấy Mặt Trời dù nó vẫn ở dưới đường chân trời, đồng thời quan sát Mặt Trăng đang lặn hoặc mọc ở phía đối diện. Cơ chế này lý giải sự xuất hiện đồng thời của hai thiên thể trong thời điểm nguyệt thực toàn phần.
HAS khuyến nghị để quan sát Selenelion, người xem cần chọn địa điểm có tầm nhìn thoáng về cả phía đông và tây, tránh bị che khuất bởi nhà cao tầng hay cây cối. Kính thiên văn, ống nhòm hoặc máy ảnh sẽ giúp ghi lại và cảm nhận trọn vẹn khoảnh khắc đặc biệt này. Tuy nhiên, ngay cả khi không có thiết bị hỗ trợ, hiện tượng vẫn có thể quan sát bằng mắt thường.
Việt Nam nằm trong khu vực có điều kiện quan sát thuận lợi. Tại Hà Nội, Mặt Trăng mọc lúc 17h57, chỉ khoảng 7 phút trước khi pha toàn phần bắt đầu. Điều này tạo điều kiện để người xem bắt trọn thời điểm ấn tượng nhất của nguyệt thực.
Dù vậy, một số địa phương như Điện Biên, Lai Châu, khu vực phía Tây Sơn La, Cà Mau và An Giang sẽ thấy Mặt Trăng mọc muộn hơn. Khi đó, pha toàn phần đã diễn ra được vài phút. Do nguyệt thực bắt đầu trước khi Mặt Trăng xuất hiện trên đường chân trời tại Việt Nam, người quan sát trong nước chỉ nhìn thấy hiện tượng khi nó đã bước vào giai đoạn toàn phần, sau đó lần lượt chuyển sang pha một phần và nửa tối.
Mặt Trăng khi mới mọc sẽ ở vị trí khá thấp. Vì vậy, HAS lưu ý nên chọn điểm quan sát vào khoảng 18h với tầm nhìn gần sát chân trời phía Đông để tránh bị che khuất. Ánh sáng nhân tạo từ đèn đường hoặc các tòa nhà cũng có thể ảnh hưởng đến trải nghiệm quan sát, do đó nên tìm nơi có không gian rộng và ít nguồn sáng mạnh chiếu trực tiếp.
Nguyệt thực xảy ra khi Mặt Trời, Trái Đất và Mặt Trăng gần như thẳng hàng, với Trái Đất ở giữa. Khi đó, Mặt Trăng đi vào vùng bóng tối phía sau Trái Đất và chỉ nhận được lượng ánh sáng hạn chế từ Mặt Trời. Chính sự suy giảm ánh sáng này khiến toàn bộ hoặc một phần bề mặt Mặt Trăng tối hơn bình thường và mang sắc đỏ thẫm.
Cách gọi "Trăng Máu" chỉ mang tính ví von chứ không phải thuật ngữ khoa học chính thức. Thực tế, nguyệt thực không phải hiện tượng quá hiếm, bởi hầu như mỗi năm đều có ít nhất một lần xảy ra dưới các dạng một phần, toàn phần hoặc nửa tối. Dù vậy, đây vẫn là sự kiện quang học thu hút sự quan tâm rộng rãi.
Trong tháng 3 năm nay, hiện tượng diễn ra là nguyệt thực toàn phần, tức toàn bộ Mặt Trăng đi vào vùng bóng tối của Trái Đất và chuyển sang màu đỏ đậm. HAS cho biết nguyệt thực hoàn toàn an toàn cho mắt, người dân có thể quan sát trực tiếp mà không cần thiết bị bảo vệ. Nếu sử dụng kính thiên văn hoặc ống nhòm, hình ảnh thu được sẽ rõ nét và thú vị hơn.
Yếu tố thời tiết đóng vai trò quyết định. Trời mưa, dông hoặc nhiều mây sẽ cản trở việc quan sát. Chỉ cần bầu trời đủ quang đãng để nhìn thấy Mặt Trăng và không bị mây che phủ, người xem có thể theo dõi trọn vẹn diễn biến của nguyệt thực.