Tin tứcKinh tế thế giới từng chứng kiến nhiều cú sốc, nhưng cơn địa chấn địa chính trị từ Trung Đông đầu năm 2026 đến nay đang tạo ra một kịch bản khó lường nhất trong nhiều thập kỷ qua. Những cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran gần đây không đạt được thỏa thuận như mong muốn tiếp tục gây ra sự quan ngại về những tác động tiêu cực đến kinh tế thế giới. Trên thực tế bước vào quý 2 năm 2026 đã có những tác động nhất định đến kinh tế các nước, trong đó có Việt Nam do ảnh hưởng của đứt gãy chuỗi cung ứng và bão giá năng lượng, giá cả nguyên liệu tăng cao.
Kinh tế Việt Nam trước vòng xoáy khủng hoảng Trung Đông
Quý 1 năm 2026 khép lại với những dấu hiệu khởi sắc của nền kinh tế Việt Nam khi tốc độ tăng trưởng GDP tăng 7,83% so với cùng kỳ năm trước. Đây cũng là mức tăng trưởng cao nhất trong 16 năm qua. Khu vực công nghiệp và xây dựng - dịch vụ vẫn chiếm tỷ trọng cao nhất và là lực đỡ cho nền kinh tế. Trong đó, dịch vụ là nhóm đóng góp nhiều nhất vào giá trị tăng thêm của nền kinh tế hơn 50,32%. Quý I năm 2026 cũng chứng kiến hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa nhộn nhịp, đạt hơn 249,5 tỷ đô la Mỹ, tăng 23% so với cùng kỳ năm ngoái, trong đó xuất khẩu thêm 19,1%, nhập khẩu 27%. Về cơ bản quý 1 năm 2026 nền kinh tế nước ta vẫn tăng trưởng tốt vì phần lớn các đơn hàng xuất khẩu, nhập khẩu đều được các doanh nghiệp chuẩn bị, ký kết hợp đồng từ cuối năm 2025.
Từ tháng 3/2026 khi diễn biến căng thẳng tại Trung Đông đã gây gián đoạn cục bộ chuỗi cung ứng toàn cầu, tạo ra những tác động trực tiếp đến hoạt động xuất, nhập khẩu của Việt Nam. Ông Trần Trọng Kim- Tham tán thương mại Việt Nam tại Saudi Arabia cho biết: "Tình hình nhập khẩu tại Saudi Arabia hiện nay cũng bị ảnh hưởng. Hiện các doanh nghiệp nhập khẩu đang có xu hướng thận trọng hơn trong việc ký kết các hợp đồng mới. Họ sẽ điều chỉnh kế hoạch nhập khẩu và ưu tiên nhập khẩu các mặt hàng thiết yếu. Điều này có thể khiến nhu cầu đối với sản phẩm từ Việt Nam sẽ bị chậm lại hoặc tạm thời gián đoạn trong một thời gian ngắn. Đó là cái tác động đầu tiên đối với doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam”.
Không chỉ tại Trung Đông, thị trường Mỹ cũng đặt ra nhiều thách thức mới đối với doanh nghiệp Việt Nam. Nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Quang Vinh- nguyên Đại sứ Việt Nam tại Mỹ cho rằng, trong bối cảnh hiện nay với nhiều bất ổn và đứt gãy, cả quốc gia và doanh nghiệp đều phải chủ động thích ứng, vì trên thực tế việc tắt nghẽn tại eo biển Hormuz sẽ tác động đến rất nhiều lĩnh vực khác: “Vì nơi đây là chuỗi cung ứng đủ các mặt hàng, từ năng lượng cho đến các nguyên liệu thiết yếu và đặc biệt là đường vận tải. Hiện nay đang diễn ra nhiều kịch bản khác nhau, nhưng có lẽ đối với những nước ngoài khu vực quan trọng nhất là eo biển Hormuz tắc đến bao giờ? Và nguồn cung năng lượng, nguồn cung hàng hóa thiết yếu và phải dịch chuyển các tuyến đường vận tải như thế nào?”
Bước sang quý 2 năm 2026 khi bối cảnh chiến sự tại Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp đã gây ra nhiều tác động tiêu cực trên phạm vi toàn cầu, làm gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng, ảnh hưởng trực tiếp đến các nền kinh tế và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Ở trong nước, kết quả khảo sát nhanh của Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính cho thấy: Có 62,7% doanh nghiệp đánh giá xung đột đang ảnh hưởng ở mức lớn hoặc rất lớn đến hoạt động kinh doanh hiện tại; 55,3% doanh nghiệp cho biết tác động đã xảy ra trên thực tế. Mức độ ảnh hưởng được ghi nhận cao hơn ở các ngành gắn trực tiếp với nhiên liệu, vận tải, xuất nhập khẩu, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và chuỗi cung ứng quốc tế. Theo ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TPHCM: “Trong lúc này ngành gỗ và nội thất cùng với các ngành khác đang chịu một cú sốc về chi phí tăng lên một cách đột biến. Dễ dàng thấy logistics, nguyên vật liệu phục vụ cho ngành đều là đa số từ sau hóa dầu: sơn, keo, bao bì…đều tăng. Tất cả dồn lại làm cho chi phí bán hàng tăng. Đó là thực tế mà doanh nghiệp ngành đang phải đối chọi, không phải chỉ riêng ngành gỗ mà các ngành khác, tùy theo cái ngành nghề đó sử dụng mức độ đến bao nhiêu những sản phẩm, các nguyên vật liệu phụ thuộc”.
Không chỉ là câu chuyện của các doanh nghiệp xuất, nhập khẩu, ngay cả các doanh nghiệp sản xuất trong nước cũng đang đứng ngồi không yên khi giá cả đầu vào tăng cao, sức mua có dấu hiệu giảm. Tình hình xung đột Trung Đông đã biến các tuyến đường vận tải biển thành rào cản lớn nhất về chi phí, khi cước tàu container tăng 200-300%, trong khi sức mua toàn cầu giảm do lo ngại bất ổn. Theo Tiến sĩ Trần Du Lịch, thực tế kinh tế thế giới đã gặp khó từ cuối năm 2025, nhưng cú sốc từ Trung Đông là chất xúc tác khiến mọi thứ trở nên trầm trọng hơn, làm cho doanh nghiệp càng thêm khó khăn khi vật giá biến động liên tục: “Ngay trong nước là áp lực về tỷ giá, chi phí tài chính, tăng chi phí nguyên liệu nhập khẩu. Tình hình biến động năng lượng và chi phí logistics toàn cầu tăng trong khi Việt Nam là quốc gia có chi phí logistics cao nhất, đây sẽ là bất lợi cho doanh nghiệp Việt”.
Khủng hoảng từ Trung Đông tiếp tục là phép thử cho các quốc gia có nền kinh tế mở. Từ kinh nghiệm thực tiễn các cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới trước đây, Việt Nam đã và đang nỗ lực vượt qua khó khăn để ổn định và phát triển đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026 và những năm tiếp theo. Và để đạt mục tiêu đó cần có sự hợp lực từ các chính sách vĩ mô của nhà nước, cùng sự nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp để tạo ra sức mạnh nội sinh đưa nền kinh tế vượt khó vươn lên trong bối cảnh khó khăn chung của kinh tế thế giới.
Từ ổn định kinh tế vĩ mô đến tự thân vận động của doanh nghiệp
Tình hình kinh tế thế giới đầy biến động từ đầu năm 2026 đến nay đã tác động tiêu cực đến nền kinh tế trong nước, mà trọng tâm là sức đề kháng của doanh nghiệp Việt Nam đã bị ảnh hưởng đáng kể. Tuy nhiên, cộng đồng các doanh nghiệp không thụ động nhìn vào biến động giá dầu để than vãn, mà họ đã chủ động chuyển đổi mô hình quản trị, chuyển đổi sang sản xuất ít thâm dụng năng lượng hơn với mong muốn biến áp lực thành động lực tái cấu trúc trong giai đoạn khó khăn.
Các chuyên gia cho rằng, một nền kinh tế tự cường là một nền kinh tế mà trong đó cộng đồng doanh nghiệp có khả năng thích ứng linh hoạt, đa dạng hóa thị trường và không ngừng đổi mới sáng tạo. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hoàng Ngân, trong bối cảnh thế giới đầy biến động, thì việc chính phủ, các cơ quan quản lý nhà nước, các địa phương kịp thời ban hành những chính sách vĩ mô để giữ vững tỉ giá, lãi suất, ổn định thị trường là động lực quan trọng nhất cho doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế nói chung vượt qua khó khăn: “Chúng ta phải sử dụng tất cả những gì trong khả năng có thể để ổn định được giá xăng dầu. Vì vậy, việc miễn giảm thuế, phí cần phải thực hiện ở mức tối đa. Trong 2 tháng vừa qua, thu ngân sách của cả nước đã vượt so với năm ngoái hơn 80.000 tỷ đồng (thu đạt hơn 600.000 tỷ). Như vậy, con số 80.000 tỷ vượt thu này đủ khả năng để chúng ta giữ ổn định giá xăng dầu, tránh hiệu ứng Domino. Một điểm nữa là chúng ta phải tăng cường chống đầu cơ, chống té nước theo mưa. Đồng thời, phải có những chính sách hỗ trợ an sinh xã hội, hỗ trợ doanh nghiệp tối đa, nhất là các loại phí liên quan đến thuế hải quan, phí hạ tầng giao thông cảng biển. Giảm đến mức thấp nhất để hỗ trợ doanh nghiệp lúc này là vô cùng cần thiết."
Trong chiến lược phát triển lâu dài, nền kinh tế phải tập trung xây dựng 3 trụ cột quan trọng về chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và tái cấu trúc để giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống đang bất ổn, đồng thời mở rộng thêm các thị trường khác. Theo ông Nguyễn Ngọc Hòa- Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM cùng với những chính sách vĩ mô từ nhà nước thì trong bối cảnh hiện nay từng doanh nghiệp phải linh hoạt, vận dụng tối đa các nguồn lực để trụ vững, trước khi nghĩ đến phục hồi và phát triển: “Chính trong khó khăn này, khả năng xoay sở và ứng phó của doanh nghiệp buộc phải điều chỉnh. Đầu tiên, chúng tôi phải tái cơ cấu lại thị trường, bao gồm cả thị trường đầu vào và đầu ra. Những yếu tố nào đẩy chi phí lên cao thì phải tái cơ cấu để kéo nó xuống. Thứ hai là đa dạng hóa thị trường đầu ra, không để lệ thuộc vào bất kỳ một thị trường nào. Bên cạnh đó, phải tìm mọi biện pháp để cắt giảm những khoản chi phí không cần thiết”.
Việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng là ưu tiên cần được các doanh nghiệp đặt lên hàng đầu. Thay vì phụ thuộc quá lớn vào thị trường Mỹ hay Châu Âu, doanh nghiệp cần quay về khai phá thị trường nội địa với hơn 100 triệu dân và đẩy mạnh xuất sang khu vực ASean, Trung Quốc…Cùng với mở rộng thị trường, thì việc giữ khách hàng và bảo toàn chuỗi cung ứng cũng là một trong những giải pháp quan trọng để các doanh nghiệp có thể trụ vững trước biến động. Với kinh nghiệm nhiều năm tham gia thị trường xuất, nhập khẩu, ông Phạm Văn Xô- Chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TPHCM chia sẻ thêm: “ Chúng ta phải giảm chi phí và tăng năng suất. Để giảm chi phí, trước hết phải tính đến nguồn lực nhân sự. Nhân lực phải được đào tạo và tái đào tạo để một người có thể làm được nhiều việc. Thứ hai là nguồn lực tài chính: phải quản lý được rủi ro tài chính, kiểm soát dòng tiền và đặc biệt là phải biết chia sẻ rủi ro giữa doanh nghiệp và khách hàng”.
Trong xu hướng hiện nay, sự chuyển dịch trong tư duy của các doanh nghiệp Việt Nam đã có những thay đổi rất lớn, chủ động nắm bắt được các xu hướng của thời đại, thích ứng nhanh, vận dụng hiệu quả các giải pháp khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo trong quản trị. Nhiều đơn vị đã bắt đầu ứng dụng AI, dữ liệu lớn để theo dõi biến động chi phí vận tải và giá nguyên liệu theo thời gian thực. Ngoài ra, việc áp dụng mô hình sản xuất xanh cũng giúp doanh nghiệp dễ dàng vượt qua các hàng rào kỹ thuật khắt khe của EU, ngay cả khi chi phí logistics tăng cao. Về góc độ quản lý nhà nước, bà Nguyễn Cẩm Trang- Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Bộ Công thương cho biết, đã xây dựng chiến lược nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế và doanh nghiệp trước các cú sốc, cùng với nhiều giải pháp để hỗ trợ doanh nghiệp trước những biến động kinh tế thế giới: “Đối với việc đa dạng hóa thị trường, thời gian qua Bộ Công thương đã triển khai rất nhiều biện pháp: từ việc tận dụng các FTA đã ký kết đến việc đàm phán các hiệp định mới với các thị trường tiềm năng để mở ra sân chơi rộng lớn cho doanh nghiệp. Chúng tôi cũng hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, đặc biệt là tiêu chuẩn xanh để thâm nhập và đứng vững tại các thị trường lớn như EU, Nhật Bản, Hàn Quốc. Thứ hai là câu chuyện hiện đại hóa thương mại và chuỗi cung ứng: áp dụng số hóa trong thủ tục xuất nhập khẩu, phát triển logistics xanh và thương mại số nhằm cắt giảm chi phí cũng như tăng tính minh bạch trong hoạt động thương mại”.
Sự điều chỉnh, ban hành những chính sách vĩ mô kịp thời từ Chính phủ, các bộ ngành, địa phương và nỗ lực tự thân của doanh nghiệp chính là sức mạnh nội sinh để các doanh nghiệp trụ vững trước những biến động kinh tế thế giới do khủng hoảng địa chính trị từ Trung Đông, đồng thời hiện thực hóa các mục tiêu đưa nền kinh tế tăng trưởng 2 con số trong năm 2026, hướng đến phát triển phát triển bền vững và duy trì mức tăng trưởng 2 con số trong suốt giai đoạn 2026-2030 mà Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ 14 đã đề ra.