Tin tứcSở hữu điện thoại thông minh không đồng nghĩa với việc người dân đã biết sử dụng công nghệ an toàn, hiệu quả. Thông qua Chương trình “Phổ cập kỹ năng số năm 2026”, TPHCM đang xây dựng lực lượng “Đại sứ số” tại các phường, xã để trực tiếp hướng dẫn người dân tiếp cận các nền tảng và dịch vụ số.
Với đặc thù là địa bàn có đông người dân sinh sống bằng sản xuất nông nghiệp, mức độ tiếp cận và sử dụng công nghệ tại xã Bình Lợi còn chưa đồng đều. Đặc biệt, một bộ phận người cao tuổi vẫn gặp khó khăn ngay từ những thao tác cơ bản trên điện thoại thông minh.
Có người chỉ biết gọi và nghe, chưa biết nhắn tin. Có người nhận được thông báo qua Zalo nhưng không biết mở nội dung hoặc xem tệp đính kèm. Để đưa thông tin của ấp, xã đến những trường hợp này, cán bộ cơ sở phải gọi điện trực tiếp hoặc chụp lại văn bản, gửi dưới dạng hình ảnh để người dân dễ xem.
Đây là những tình huống bà Trần Thị Thanh Thủy, Chi hội trưởng Chi hội Phụ nữ ấp 2, thường xuyên gặp trong quá trình tiếp xúc với hội viên và người dân. Theo bà Thủy, với người lớn tuổi, việc hướng dẫn phải bắt đầu từ những thao tác đơn giản, thực hiện chậm, từng bước và nhiều lần.
“Người dân lớn tuổi thì khi nhớ, khi quên, chứ không phải như tuổi trẻ, nắm thông tin rất nhanh. Phải hướng dẫn từ từ, từ bước một. Thí dụ như từ tin nhắn rồi đến file. Tôi học được, tiếp nhận được thì về hướng dẫn lại cho người dân. Tôi học được bao nhiêu thì hướng dẫn lại bấy nhiêu, để người ta tiếp cận được công nghệ, sử dụng trong cuộc sống và tiếp cận những thông tin của ấp, của xã một cách nhanh nhất”. Bà Trần Thị Thanh Thủy chia sẻ.
Từ việc biết xem tin nhắn và kết nối Zalo, người dân sẽ từng bước được hướng dẫn sử dụng VNeID, ứng dụng Công dân số TPHCM, sổ sức khỏe điện tử và các dịch vụ trực tuyến. Đi cùng với đó là kỹ năng bảo vệ tài khoản, nhận diện đường dẫn giả mạo và phòng tránh nguy cơ bị lừa đảo trên không gian mạng.
Thực tế này cho thấy, khoảng cách số không chỉ nằm ở việc người dân có hay không có thiết bị thông minh. Vấn đề quan trọng hơn là họ có đủ kỹ năng để sử dụng thiết bị an toàn và hiệu quả hay không. Vì vậy, phổ cập kỹ năng số cần được đưa về tận khu dân cư và phù hợp với từng nhóm người dân.
Xã Bình Lợi được chọn triển khai lớp thí điểm đầu tiên trong chuỗi 16 lớp của Chương trình “Phổ cập kỹ năng số năm 2026”. Khoảng 100 học viên tham gia trực tiếp. Chương trình đồng thời kết nối đến 15 ấp với khoảng 630 học viên là cán bộ Mặt trận, các tổ chức chính trị – xã hội, Ban Công tác Mặt trận và lực lượng nòng cốt tại cơ sở.
Học viên được trang bị kiến thức về an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân; sử dụng các nền tảng và dịch vụ số; tuyên truyền chuyển đổi số; ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công việc, đời sống và vận hành Tổ “Bình dân học vụ số”.
Nội dung được triển khai theo hướng dễ hiểu, dễ thực hành và có thể áp dụng ngay. Học viên trực tiếp thao tác trên thiết bị, xử lý những tình huống thường gặp, đồng thời được trang bị phương pháp để hướng dẫn lại cho người dân.
Cùng với tập huấn, xã Bình Lợi ra mắt 15 Tổ “Bình dân học vụ số” tại 15 ấp. Đây sẽ là lực lượng đưa hoạt động phổ cập kỹ năng số trở thành công việc thường xuyên tại địa bàn dân cư, thay vì chỉ dừng lại sau một khóa học.
Ông Trương Minh Tước Nguyên, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Bình Lợi, cho biết: “Chương trình tập huấn không đặt nặng mục tiêu biến mọi người thành một chuyên gia về công nghệ. Chúng ta hướng đến mục tiêu mỗi người dân biết thêm được một kỹ năng số; mỗi gia đình có ít nhất một người có khả năng hỗ trợ các thành viên khác; mỗi cán bộ, đoàn viên, hội viên trở thành một người hướng dẫn; mỗi khu dân cư có một lực lượng hỗ trợ người dân khi cần thiết. Đó chính là tinh thần của Bình dân học vụ số”.
Mỗi tổ sẽ là một địa chỉ gần gũi để người dân tìm đến khi gặp khó khăn trong sử dụng công nghệ. Lực lượng tại cơ sở sẽ hỗ trợ người dân khai thác các nền tảng số, thực hiện dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, nhận diện tin giả, hành vi lừa đảo và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Hoạt động được thực hiện theo phương châm đến từng ấp, gần từng hộ, hướng dẫn từng người và giải quyết từng nhu cầu. Việc hỗ trợ không dừng ở tuyên truyền, mà phải giúp người dân trực tiếp thao tác, sử dụng được và có nơi tìm đến khi phát sinh vướng mắc.
Ở góc độ Thành phố, ông Phạm Minh Tuấn, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TPHCM, cho rằng chuyển đổi số đang tác động sâu rộng đến quản lý, sản xuất, kinh doanh và đời sống.
TPHCM hướng đến mục tiêu người dân trong độ tuổi trưởng thành được trang bị tri thức và kỹ năng số cơ bản. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, việc phổ cập phải trở thành quá trình liên tục, có người hướng dẫn và hỗ trợ ngay tại cơ sở.
Ông Phạm Minh Tuấn nhấn mạnh: “Chúng ta có điện thoại thông minh thì chưa đồng nghĩa là đã có kỹ năng số; biết sử dụng một ứng dụng thì chưa có nghĩa rằng đã sử dụng an toàn và hiệu quả. Vì vậy, Bình dân học vụ số không chỉ là một khóa học, càng không phải là phong trào theo hình thức, mà phải trở thành quá trình học tập thường xuyên của cộng đồng, giúp cho người dân tự tin hơn khi sử dụng VNeID và dịch vụ công trực tuyến, các nền tảng số, tiện ích số và biết phòng tránh những rủi ro trên môi trường mạng”.
Học viên tham gia lớp học - Ảnh: Văn Phúc
Theo ông Phạm Minh Tuấn, hệ thống Mặt trận và các tổ chức chính trị – xã hội có lợi thế là mạng lưới rộng khắp, gần dân, sát dân và hiểu nhu cầu của người dân. Do đó, cán bộ cơ sở không chỉ tuyên truyền để người dân biết, mà phải trực tiếp hướng dẫn để người dân làm được, dùng được và tiếp tục hỗ trợ khi họ gặp khó khăn.
Sau khóa học, mỗi học viên được kỳ vọng trở thành một công dân số sử dụng công nghệ an toàn, hiệu quả; một “Đại sứ số” có khả năng hướng dẫn người khác; đồng thời là hạt nhân tổ chức các hoạt động phổ cập kỹ năng số tại ấp và khu dân cư.
An toàn thông tin được xác định là yêu cầu xuyên suốt. Khi hỗ trợ người dân sử dụng VNeID hoặc dịch vụ công trực tuyến, cán bộ không được tùy tiện lưu giữ, chia sẻ thông tin cá nhân. Khi ứng dụng AI, người sử dụng phải kiểm chứng thông tin và xem đây là công cụ hỗ trợ, không thay thế trách nhiệm thẩm định, quyết định của con người.
Từ xã Bình Lợi, chủ trương chuyển đổi số của TPHCM đang được cụ thể hóa bằng những việc làm gần gũi với người dân. Khi mỗi cán bộ cơ sở trở thành một “Đại sứ số”, công nghệ sẽ không còn là rào cản, mà trở thành công cụ giúp người dân tiếp cận thông tin, dịch vụ công và những tiện ích thiết thực trong đời sống.