Tin tứcĐây là sự chuyển dịch từ tư duy “chi cho văn hóa” sang “đầu tư cho văn hóa”; từ khai thác từng nguồn lực riêng lẻ sang tạo lập môi trường để các nguồn lực được kết nối, chuyển hóa thành giá trị kinh tế, xã hội và sức mạnh mềm. Đối với Thành phố Hồ Chí Minh, yêu cầu này càng có ý nghĩa trong bối cảnh không gian phát triển được mở rộng sau sắp xếp đơn vị hành chính. Thành phố có quy mô kinh tế lớn, thị trường năng động, nguồn nhân lực sáng tạo dồi dào, hệ thống di sản, thiết chế và hoạt động văn hóa phong phú. Tuy nhiên, giữa tiềm năng và khả năng chuyển hóa các nguồn lực ấy thành động lực phát triển vẫn còn một khoảng cách cần tiếp tục được tháo gỡ.
TPHCM là đô thị đặc biệt, trung tâm kinh tế, tài chính, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo lớn nhất cả nước. Văn hóa không chỉ được nhìn nhận như một lĩnh vực, một nguồn lực mà còn là một phương thức để nhận diện “thương hiệu”, định hình tầm vóc thành phố trong kỷ nguyên mới. Hiện, Thành phố có khoảng 97.000 lao động trực tiếp và 17.670 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa với các ngành như điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, quảng cáo, nội dung số... Năm 2025, công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 5,7% GRDP của thành phố và mục tiêu đến năm 2030 nâng tỷ lệ này lên 7 - 7,2% GRDP.
Bà Phạm Phương Thảo, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM cho rằng, Thành phố cần có bộ qui tắc ứng xử và cần tập trung xây dựng các công trình, thiết chế văn hóa trọng điểm tương xứng với quy mô siêu đô thị, như nhà hát cho các loại hình sân khấu, phim trường, rạp chiếu phim, bảo tàng, nhà thiếu nhi. "TPHCM cần chú trọng phát triển sản phẩm văn hóa nhiều hơn nữa, tổ chức các lễ hội thường xuyên, các show diễn gắn với văn hóa sông nước, gắn với vùng đất, chương trình nghệ thuật nói về lịch sử hơn 300 năm của vùng đất Sài Gòn - Gia Định - TP.HCM" - Bà Thảo nhấn mạnh.
Nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM Phạm Phương Thảo đề xuất giữ tên cho các công trình văn hóa. "Hãy giữ tên văn hóa cho các công trình văn hóa. Tôi rất buồn khi Trung tâm văn hóa Phú Nhuận đổi tên thành trung tâm cung ứng dịch vụ công. Trung tâm văn hóa là trung tâm văn hóa, nhà thiếu nhi là nhà thiếu nhi dù đơn vị quản lý là trung tâm cung ứng dịch vụ công" - bà Phạm Phương Thảo kiến nghị. Bên cạnh đó, HĐND Thành phố cần quy định tỷ lệ ngân sách cụ thể đầu tư cho văn hóa, các phường, xã đều phải có thiết chế văn hóa phục vụ người dân.
Nêu ý kiến, ông Trần Thanh Vương, Trưởng phòng Xây dựng nếp sống văn hóa và gia đình, Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM cho biết, TPHCM có mạng lưới bảo tàng, thư viện, nhà hát, trung tâm văn hóa và 168 trung tâm cung ứng dịch vụ sự nghiệp công ở cơ sở. Tuy nhiên, 23/168 đơn vị chưa có trụ sở ổn định, mỗi trung tâm chỉ có khoảng 2 - 4 nhân sự trực tiếp phụ trách văn hóa - thể thao. Cơ chế tài chính và khả năng tự chủ của các đơn vị này cũng còn nhiều khó khăn.
Ông Trần Thanh Vương đề xuất, ưu tiên cơ chế xã hội hóa đầu tư; cơ chế đặt hàng sản phẩm văn hóa có giá trị; chính sách phát triển nhân lực sáng tạo; và cơ chế khai thác hiệu quả tài sản, công trình, không gian văn hóa công cộng. Luật Phát triển đô thị mở rộng không gian để khu vực tư nhân tham gia quản lý, sử dụng, vận hành, khai thác tài sản phục vụ phát triển kinh tế xã hội và cung cấp dịch vụ công; tạo cơ sở cho các dự án công nghiệp văn hóa, trung tâm công nghiệp văn hóa và một số ngành nghệ thuật truyền thống được hưởng chính sách ưu đãi, hỗ trợ theo quy định. Đây là cơ sở quan trọng để Thành phố chuyển từ cách tiếp cận “kêu gọi xã hội hóa” đơn thuần sang thiết kế những dự án có mô hình đầu tư, vận hành và chính sách hỗ trợ đủ rõ để thu hút nguồn lực xã hội.
Ông Trần Thanh Vương kiến nghị thêm, chú trọng phát triển hệ sinh thái công nghiệp văn hóa và thị trường sáng tạo. Thành phố cần chuyển từ phát triển từng ngành, từng hoạt động riêng lẻ sang kết nối các khâu sáng tạo – sản xuất – phân phối – thương mại hóa. Trọng tâm là tạo được thị trường để sản phẩm văn hóa được định giá, giao dịch, khai thác quyền sở hữu trí tuệ và tạo ra giá trị kinh tế. Trước mắt, cần tập trung vào những lĩnh vực Thành phố có lợi thế như điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, quảng cáo, thiết kế và nội dung số; phát huy vị thế Thành phố sáng tạo UNESCO trong lĩnh vực Điện ảnh để thu hút dự án, nhân lực sáng tạo, sự kiện và hợp tác quốc tế. Mục tiêu là chuyển nguồn lực sáng tạo thành sản phẩm, thị trường, việc làm và sức mạnh mềm.
Bên cạnh đó, chú trọng xây dựng hệ giá trị con người TPHCM trong thời đại mới gồm các yếu tố như yêu nước, nhân ái, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, nghĩa tình. Đồng thời, số hóa toàn diện di sản và xây dựng hạ tầng dữ liệu mở làm “chất liệu số” kết nối toàn cầu. Đây là bước đi nền móng, chuyển hóa các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể thành tài nguyên số. Đi liền với đó là xây dựng hệ thống dữ liệu lớn (Big Data) về văn hóa tương thích và kết nối đồng bộ với hạ tầng dữ liệu chung của Thành phố. Song song đó, việc vận hành “Nền tảng văn hóa số toàn dân” kết hợp với các mô hình “bảo tàng mở”, “nhà hát di động”, “thư viện số” cùng các không gian văn hóa trực tuyến sẽ giúp công chúng quốc tế dễ dàng tiếp cận và trải nghiệm kho tàng văn hóa của Thành phố.
