Cần môi trường cho nhạc giao hưởng, thính phòng chinh phục khán giả

(VOH) - Từ những năm 1960, nhạc giao hưởng, thính phòng Việt Nam đã có những bước phát triển lớn. Nhiều tài năng biểu diễn của nước ta được thế giới biết đến như NSƯT Phan Phúc, NSND Tạ Bôn, NSND Bích Ngọc (violin), Nguyễn Hữu Tuấn, Hoàng My (piano)... Sau này là Đặng Thái Sơn (giải Nhất Concour Chopin năm 1980), Tôn Nữ Nguyệt Minh, Đỗ Phượng Như... Theo thời gian, nhạc giao hưởng thính phòng mất dần vị thế, do các phương tiện nghe nhìn, các trung tâm văn hóa đều có xu hướng ưu ái nhạc nhẹ, ca khúc, pop, rock. Bàn tiệc giải trí có quá nhiều món nên thực khách dễ dãi hơn trong quá trình lựa chọn. Dần dà, đội ngũ kế thừa mỏng dần đi, khó say nghề vì áp lực kiếm sống.

Anh Nguyễn Phúc Hùng, phụ trách đoàn múa ở nhà hát giao hưởng vũ kịch thành phố chia sẻ rằng, để duy trì được một đoàn múa trong nhà hát giao hưởng vũ kịch rất nhiều khó khăn, nhất là bộ môn múa ba lê. Đây là những diễn viên có tuổi đời ngắn nhất nhưng lại phải trải qua quá trình học tập dài thậm chí không muốn nói là nghiêm ngặt khắc khổ. 11 tuổi vào trường, 7 năm mới tốt nghiệp, mỗi ngày phải duy trì thời gian luyện tập 3 tiếng để bổ túc, nâng cao khả năng nhưng thù lao nhận được cho một vở diễn quá ít so với công sức bỏ ra dù nhà hát đã rất năng động trong việc tìm đất diễn cho nghệ sĩ. Anh Hùng bày tỏ: "Người ta múa 1 tiếng rưỡi trên sân khấu mà có khi thù lao diễn có mấy trăm nghìn, tiền tập mấy chục ngàn một buổi nhưng để diễn một tiếng rưỡi trên sân khấu người ta phải tập sáng chiều trong vòng 3 tháng như thế lại không thỏa đáng, trong khi nếu diễn ở đám cưới, một tối người ta chỉ mất 3 phút cho một đám cưới và có thể chạy 7 chỗ đã được 7,8 trăm nghìn một đêm. Chính vì vậy mà người ta nhìn thấy có quá nhiều chênh lệch. Ra trường, người ta không thích về đoàn ba lê nhiều đâu, mà thích về những đoàn múa đơn giản thôi, lĩnh tiền ít hơn một chút nhưng công sức bỏ ra không nhiều".

Thù lao ít, nhiều diễn viên múa buộc phải tìm thêm những sinh kế khác như múa đám cưới, sinh nhật, tiệc khai trương…để sinh sống. Rồi thì lực lượng ít dần đi vì họ chọn những lối đi khác. Đây cũng là xu hướng chung của các nghệ sĩ đi dạy, đàn cho phòng trà, các tụ điểm ca nhạc, hòa âm, phối khí những dự án âm nhạc của các ca sĩ….Bà Trần Nguyệt Sa, trưởng phòng tổ chức biểu diễn nhà hát giao hưởng vũ kịch thành phố làm một bài toán. Mỗi năm nhà hát tổ chức từ 20-22 buổi diễn cho công chúng thưởng thức với giá vé trung bình từ 150 - 250 ngàn đồng, thông thường tiền bán vé chỉ đủ trang trải khoảng 30% chi phí. Số còn lại phải cầu viện đến ngân sách thành phố. Có một điều khiến nhiều người ấm lòng khi biết rằng, hầu hết nghệ sĩ đều gắn bó với nghề vì tình yêu từ trong trái tim, điều đó chẳng thể quy thành vật chất: "Cả thế giới này, nghệ sĩ, độc tấu, biểu diễn sống bằng lương biểu diễn của mình không nhiều mà người ta luôn tìm nhiều cách khác để bổ sung cho phần thu nhập của mình, phổ biến nhất là đi dạy. Thay vì đi tập hay biểu diễn họ đi dạy sẽ được nhiều tiền hơn. Các nghệ sĩ cũng không đặt ra vấn đề, biểu diễn ít quá họ sống không đủ".

Trần Nhật Minh, một trong những chỉ huy dàn nhạc trẻ tuổi và tài năng của nhà hát giao hưởng vũ kịch thành phố cho biết, sẽ là rất khó nếu muốn “bình dân hóa” âm nhạc giao hưởng một cách đại trà nhưng chính nhạc viện cũng như nhà hát giao hưởng vũ kịch thành phố cũng đang có những nỗ lực đưa món giải trí “hàn lâm” này đến gần hơn với công chúng thưởng ngoạn nhất là công chúng trẻ. Khởi nguồn từ một lượng vé giá rẻ trong các buổi diễn chuyên nghiệp đến buổi diễn miễn phí vào ngày 29 hàng tháng tại nhà văn hóa thanh niên. Các buổi diễn này đều chật ních khán giả, thậm chí chen nhau đứng nghe chứng tỏ nhạc giao hưởng, vũ kịch không “bác học”, “khăn đóng áo dài” mà chỉ là sự ngộ nhận trong tâm tưởng của người thưởng thức cũng như thiếu cách làm mới sáng tạo. Bên cạnh đó, bây giờ nhiều ca sĩ nổi tiếng như Đàm Vĩnh Hưng, Mỹ Linh, Hồng Nhung…. có xu hướng muốn được biểu diễn cùng dàn nhạc giao hưởng, con đường mới để nhạc giao hưởng gần gũi hơn với đời sống. Về vấn đề này, minh cho biết: "Sự quan tâm ngày càng nhiều hơn là điều dễ dàng nhận thấy ở số lượng và chất lượng khán giả đến với những chương trình của nhà hát hàng tháng. Về quan niệm, làm sao để mọi thứ dễ hiểu, công chúng cũng cảm nhận được thể loại này dễ dàng hơn thì câu hỏi được đặt ra ở cả 2 phía, người làm - người nghe, mà quan trọng hơn hết là việc kết nối giữa sâu khấu và người nghe".

Nghệ sĩ ưu tú Trần Vương Thạch giám đốc nhà hát giao hưởng vũ kịch TP khẳng định, đến năm 1993, TPHCM mới có một đơn vị biểu diễn độc lập về giao hưởng, ba lê, vũ kịch. Môn nghệ thuật này hiện vẫn còn rất non trẻ nên để nó gần gũi với cuộc sống hơn cần nhiều cú huých từ phía nhà nước, chế độ chính sách đãi ngộ cho nghệ sĩ, diễn viên nhà hát, hoặc khởi nguồn từ việc đưa những buổi diễn đến các trường phổ thông trong các chương trình ngoại khóa để những em nhỏ cảm nhận được tình yêu, vẻ đẹp của môn nghệ thuật đỉnh cao này. Quan trọng hơn cả là một nơi để hát. Nghệ sĩ ưu tú Trần Vương Thạch suy tư: "Thành phố có nhà hát ở đường Đồng Khởi là nơi đẹp nhất mà lại không lớn. Nhà hát Hòa Bình thì xây từ rất lâu, cũ kỹ và không đáp ứng được nữa, nhà hát Bến Thành chủ yếu lại làm những hoạt động khác. Điều cần nhất là đầu tư về nhân lực, sau đó là cơ sở vật chất, thiết chế để làm sao chúng ta có những điều kiện, cơ hội đầy đủ để xây dựng, phát triển nền văn hóa nghệ thuật, nhất là trong lĩnh vực biểu diễn"

Nhà hát TP thì quá nhỏ, nhà hát Hòa Bình đã cũ kỹ, xuống cấp, chỗ làm việc của nhà hát giao hưởng vũ kịch thành phố tại số 3 Phan Văn Đạt hiện nay không đủ đáp ứng cho việc tập luyện. Kho nhạc cụ đắt tiền của họ cũng không tránh khỏi cảnh nương nhờ ở đậu. Nhiều nghệ sĩ thở dài, muốn dựng một vở diễn với khoảng 100 diễn viên, nghệ sĩ còn khó vì sau đó không biết phải cất phục trang ở đâu thì nói gì đến những vở dài lên đến vài trăm diễn viên, nghệ sĩ?