Để Việt Nam thành bếp ăn của thế giới

(VOH) - Ẩm thực Việt Nam luôn có một sức hấp dẫn mạnh mẽ với bất kỳ ai. Bên cạnh những danh lam thắng cảnh đẹp cộng với một nền văn hóa, truyền thống lâu đời, mỗi vùng miền, mỗi dân tộc lại có những món ăn riêng và cách để chế biến ra những món ăn đặc trưng phù hợp với khẩu vị của rất nhiều người. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất của chúng ta hiện nay là chưa có chiến lược bài bản để giới thiệu và quảng bá ẩm thực Việt Nam đối với du khách trong và ngoài nước. Gần đây đã có một số hoạt động quảng bá ẩm thực Việt tuy nhiên, phần lớn quy mô của hoạt động này chỉ mang tính chất địa phương, chưa có chiến lược dài hơi mang tầm quốc gia. Công tác quảng bá ẩm thực Việt Nam vẫn có những bước đi chậm chạp.

Món ăn Việt Nam được du khách nước ngoài đánh giá cao (ảnh: thatson)

Ẩm thực Việt Nam đa dạng và phong phú là vậy, song nếu không có điều kiện trải nghiệm và khám phá thì chưa chắc những đặc sản ấy được nhiều người biết đến. Một Việt Nam với món ăn 3 miền với những đặc trưng không thể nhẫm lẫn, mùa nào thức ấy...lại bị bó hẹp trong phạm vi quốc gia thì thật là đáng tiếc. Trong khi đó, không chỉ đối với người trong nước, du khách và bạn bè quốc tế khi đến Việt Nam luôn tỏ ra thích thú với các món ăn ở cả ba miền Bắc, Trung, Nam. Bởi món ăn ít béo, nhiều rau, gia vị và được xếp vào loại ẩm thực lành mạnh, tốt cho sức khỏe. Song song đó, các món ăn Việt Nam còn được ưa thích bởi cách ăn tinh tế, món nào ăn với rau gì, nước chấm gì, mấy chục loại rau, củ đều có thể làm gỏi...Với khách du lịch đó là một trong những yếu tố đã níu giữ chân họ. Ông Lý Sanh, chuyên gia ẩm thực - Chủ tịch Hội đầu bếp chuyên nghiệp Sài Gòn cho rằng:

“Rõ ràng việc Việt Nam làm bếp ăn của thế giới thì điều đó không sai. Tại vì điều kiện chúng ta có thể làm được. Những món ăn Việt Nam rất đơn giản, rất dễ làm lại đảm bảo sức khỏe. Tôi thấy mọi người cùng bắt tay làm một công việc để làm sao quảng bá ẩm thực Việt Nam ra các nước. Hiện nay, chúng ta có giao lưu với ẩm thực nước ngoài từ những sản phẩm của Việt Nam giao lưu với quốc tế tạo ra những món ăn hiện đại hơn mà vẫn có tính dân tộc. Đây là một sự phát triển tốt về ẩm thực và là một tín hiệu cho tương lai”.

Thật vậy, từ các món ăn đường phố đến các món ăn được chế biến kỳ công, tỉ mỉ trong những nhà hàng sang trọng đều đem lại cho du khách những trải nghiệm khó quên. Ông Michael, một du khách đến từ Mỹ cho biết: trong chuyến du lịch này, ông có ấn tượng đặc biệt với món ăn đường phố của Việt Nam. Dù mới ở Việt Nam được 3 ngày song nhiều món ăn của đường phố Sài Gòn ông đều đã trải qua từ gỏi cuốn, cơm tấm cho đến bún, phở. Chia sẻ với chúng tôi, ông cho biết: “Tôi cảm thấy rất tuyệt. Tôi vừa thưởng thức một món ăn rất ngon ở vỉa hè. Ẩm thực Việt Nam chắc chắn là một trong những nền ẩm thực hàng đầu thế giới. Nó rất đặc biệt so với các nền ẩm thực khác bởi nó gần gũi, dân dã nhưng mùi vị thì tuyệt vời. Tôi cũng thích thú với rau củ của đất nước các bạn”.

Đặc sắc là vậy nhưng trên thực tế, ẩm thực Việt Nam vẫn còn khá xa lạ với bạn bè quốc tế bởi thiếu một chiến lược xứng tầm. Không nói đâu xa, Thái Lan là một trong những nước thành công trong phát triển các chuỗi nhà hàng Thái trên thế giới. Nếu như năm 2005 họ có khoảng 9.500 nhà hàng thì năm 2008 đã lên tới 20.000 nhà hàng Thaifoods trên toàn thế giới. Để làm được điều này, Chính phủ Thái Lan đã chỉ đạo cơ quan thúc đẩy xuất khẩu Thái Lan và Ngân hàng Xuất Nhập khẩu Thái Lan cấp các khoản vay lãi suất thấp với điều kiện linh hoạt cho các chủ nhà hàng Thaifoods ở nước ngoài. Chính phủ cũng cung cấp cho những nhà hàng này các thiết bị nấu ăn, các loại gia vị và đào tạo, bồi dưỡng nhân viên, bếp trưởng...Hay như Hàn Quốc, họ có hẳn chương trình “toàn cầu hóa ẩm thực Hàn Quốc” đã được tiến hành ở nhiều quốc gia trên thế giới, được quảng bá qua điện ảnh, truyền hình, lễ hội ẩm thực tổ chức tại nhiều nước..Mặc dù, hiện Hàn Quốc vẫn là nước nhập khẩu khá nhiều nông - thủy sản của Việt Nam. Theo chuyên gia ẩm thực - Nhà giáo nhân dân Triệu Thị Chơi, văn hóa ẩm thực đã và đang có sự gắn kết chặt chẽ trong việc phát triển nền công nghiệp không khói. Chính vì vậy, để ẩm thực Việt Nam vượt biên giới cần phải có một chiến lược quảng bá dài hơi. Chuyên gia ẩm thực - Nhà giáo nhân dân Triệu Thị Chơi nói: "Tôi đi một số nước và thấy rằng, Việt Nam chúng ta không thua ai về vấn đề ẩm thực. Thứ nhất là mình có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, dồi dào. Thực phẩm hết sức đa dạng, thủy hải sản, thực phẩm, thực vật có trên đất nước mình cùng rất nhiều. Có điều mình chưa có điều kiện để làm lớn chuyện ra, bung ra cho mọi người thấy. Hiện tại, có những cái mà ở tầm phạm vi hẹp, mang tính chất đặc sản từng vùng miền, nhưng từ vùng miền đó mình làm ra tầm quốc gia. Đó là một quá trình đòi hỏi sự hỗ trợ, tiếp sức từ trên”.

Nhìn lại các hoạt động du lịch có gắn với việc giới thiệu, quảng bá hình ảnh của ẩm thực Việt Nam mới thấy số lượng chỉ có thể đếm đến đầu ngón tay. Có thể kể ra đây như Lễ hội ẩm thực Món ngon các nước, Liên hoan ẩm thực Đất Phương Nam. Đây là 2 sự kiện ẩm thực do TPHCM tổ chức. Trước đó nữa - vào năm 2010 Bà Rịa Vũng Tàu, một thành phố du lịch nổi tiếng cũng tổ chức lễ hội ẩm thực với tên gọi Taste the world - Nếm cả thế giới”, nhưng sau lần đó lễ hội này chưa có dịp trở lại với du khách. Ngoài ra, ở phạm vi nhỏ hơn, những cuộc thi của các hội chuyên ngành cũng đã được phát động như Cuộc thi Chiếc thìa vàng, Làm phim ngắn về ẩm thực đường phố, Khám phá Việt Nam cùng Robert Danhi,…cũng nhằm mục đích quảng bá, giới thiệu ẩm thực Việt Nam. Tiếc rằng, phần lớn các cuộc thi này chỉ diễn ra ở tầm địa phương và không được tổ chức thường xuyên nên vẫn chưa tạo được dấu ấn đối với du khách.

Trên thực tế, việc quảng bá ẩm thực Việt Nam mới chỉ được lồng ghép vào các chương trình xúc tiến du lịch ra nước ngoài nên chưa gây chú ý. Trong khi đó, các nước phát triển du lịch đều tập trung tạo hình ảnh thông qua thương hiệu của doanh nghiệp, của các món ăn, đồ uống... Không phải ngẫu nhiên ở các nước châu Âu, châu Mỹ, châu Úc...có rất nhiều nhà hàng Trung Quốc, nhà hàng Thái Lan, nhà hàng Nhật Bản... Do vậy, việc lập các nhà hàng Việt Nam ở nước ngoài có vai trò quan trọng trong tuyên truyền, quảng bá và xúc tiến du lịch cho đất nước. Mỗi nhà hàng ở nước ngoài là hình ảnh thu nhỏ của đất nước. Thực khách đến đây không chỉ được thưởng thức các món ăn, đồ uống của dân tộc Việt Nam mà còn được ngắm nhìn khung cảnh nhà hàng với sự bài trí theo phong cách truyền thống...Là người trong nghề, được đi nhiều nước trên thế giới, chuyên gia ẩm thực - cô giáo Đỗ Thị Kim Quyên rút ra được rằng, cái khó khăn hiện nay: “Cũng như những đầu bếp Việt Nam hiện nay có xu hướng là làm sao chế biến món ăn Việt Nam phù hợp với khẩu vị của người nước ngoài để họ thấy nó phù hợp với khẩu vị của họ hơn. Trong nguyên liệu món ăn của Việt Nam mình cũng vậy, bắt đầu thay thế nguyên liệu để làm sao khi đến các nước khác việc tìm kiếm nguyên liệu không quá khó khăn, cái thứ 2 là mình sử dụng nguyên liệu sẵn có ở nước họ để chế biến món ăn Việt Nam mình ở nước đó”.

Rõ ràng, ẩm thực là một phần không thể thiếu trong tổng thể sản phẩm du lịch, nhất là khi ẩm thực được coi là một nét văn hóa. Thế nhưng điều đáng tiếc là hiện nay, việc xây dựng thương hiệu du lịch gắn liền với ẩm thực vẫn chưa được các doanh nghiệp cũng như các cơ quan quản lý du lịch coi trọng. Những năm qua, người Việt ở nước ngoài mở nhiều nhà hàng ở nước họ sinh sống nhưng quy mô các nhà hàng thường nhỏ, mang tính gia đình, hạn chế về mặt không gian, trang trí nội thất, cũng như tay nghề chế biến các món ăn. Do đó, để biến Việt Nam thành bếp ăn thế giới, ngành du lịch cần sớm có những cơ chế, chính sách phát triển mạng lưới nhà hàng Việt Nam ở nước ngoài, xây dựng và quảng bá thương hiệu ẩm thực Việt. Và trong khi chờ đợi những cơ hội, các chuyên gia ẩm thực nổi tiếng ở Việt Nam như Nhà giáo nhân dân Triệu Thị Chơi, chuyên gia ẩm thực Lý Sanh, Nguyễn Dzoãn Cẩm Vân…vẫn đang miệt mài giới thiệu ẩm thực Việt Nam thông qua các chương trình dạy nấu ăn trên các phương tiện truyền thông, xuất bản sách báo với mong muốn các món ăn đặc sắc được thế giới biết đến ngày càng nhiều hơn.