Hội thảo Nâng cao thẩm mỹ trong nghệ thuật biểu diễn

Các ca sĩ hiện nay ăn mặc gây phản cảm. Ảnh: TTO

Trong diện mạo toàn cảnh của tình hình hoạt động và xu hướng phát triển của nghệ thuật biểu diễn tại VN hiện nay, bên cạnh những thành tựu đạt được, thì hàng loạt những vấn đề về tính thẩm mỹ trong nghệ thuật biểu diễn đang đặt ra là vô cùng cấp bách đối với công tác quản lý Nhà nước, hoạt động tổ chức biểu diễn của các đơn vị nghệ thuật và đội ngũ văn nghệ sĩ. Các tham luận đưa ra tại hội thảo đã đề cập đến “thảm họa nghệ thuật Việt” mà dư luận xã hội đã và đang lên tiếng như: hát nhép, lộ hàng, ca từ phản cảm, nhạc chợ… Ví dụ một số bài hát xuất hiện trên mạng 1-2 năm trở lại đây như: “Đừng yêu em” của Lê Kiều Như, “Da nâu” – Phi Thanh Vân, “Tím si la bùm “ – Vũ Hà, “Vọng cổ teen” – Vĩnh Thuyên Kim, "Ta là nhan sắc" - Yến Trang, “Mặt trái của sự thật”, “Thêm một lần đau”- nhóm HKT, “Cấm trẻ em dưới 18”- Tần Khánh, “Nói dối”- Phương My... có nội dung dung tục, buông thả, tùy tiện thái quá. Nhiều đại biểu đã chỉ ra, đó là những biểu hiện của mặt trái cơ chế thị trường, của thói háo danh và việc đặt lợi nhuận lên trên mục đích vì nghệ thuật, vì cộng đồng.

Nhà viết kịch Chu Thơm - nguyên Phó trưởng phòng Nghệ thuật - Cục Nghệ thuật biểu diễn đã thẳng thắn nhận định: Sân khấu là thánh đường, vì vậy, những nghệ sĩ chân chính luôn tôn trọng nghề của mình, tôn trọng khán giả, họ không bao giờ dám mang những lệch lạc trong suy nghĩ và hành xử vào chốn thâm nghiêm ấy. Nhưng buồn thay, thánh đường ấy đang bị các cơn lũ “thảm họa nghệ thuật” làm ô uế và những kẻ gây ra không ai khác chính là những con dân đang mưu sinh và không ít người đã được tôn vinh ở thánh đường đó. Ông nói:

Nhà báo Lương Xuân Đức – Trưởng Ban VHVN báo Nhân dân cho rằng: tính thẩm mỹ trong nghệ thuật biểu diễn trước hết phải được thể hiện ở chính yếu tố thẩm mỹ trong giai điệu, ca từ của tác phẩm âm nhạc. Ngoài ra, ca sĩ trình bày có thể đưa vào những yếu tố sáng tạo sống động hơn trong vũ điệu, trong cách phục trang để làm tươi mới hơn phần biểu diễn của mình. Nhưng ranh giới giữa sự tươi mới và quá lố, giữa sự sáng tạo và phản cảm đôi khi rất mong manh, chỉ cần bước khẽ qua cũng đã tạo thành những “thảm họa” trong âm nhạc.

Chủ tịch Hội âm nhạc TP.HCM Trần Long Ẩn - đứng trên góc độ của một nhạc sĩ thì cho rằng: ca sĩ phải có nghề và có đức, người nghệ sĩ biểu diễn trên sân khấu cần làm chủ được mình, cần làm chủ được những cảm xúc toát ra từ tác phẩm, từ những cảm hứng nghệ thuật của khán thính giả trong khán phòng. Một ca sĩ sống thật với cảm xúc của mình trong lúc trình diễn là điều rất đáng quý, nhưng cái đáng quý nhất vượt lên trên cả cảm xúc, cả kỹ thuật chính là tâm hồn. Một nghệ sĩ hát mà chỉ khoe kỹ thuật mình đã học được, rèn luyện được mà không quan tâm gì đến cái thông điệp mà mình cần truyền đạt, chuyển tải đến cho người cảm thụ thẩm mỹ theo nội dung tư tưởng và tình cảm mà tác giả đã gửi gắm vào tác phẩm thì người nghệ sĩ biểu diễn sẽ rơi vào “căn bệnh hình thức”.

Trong bối cảnh “thế giới phẳng”, độ phủ sóng và lan truyền nhanh, mạnh của công nghệ thông tin đã du nhập mau chóng những yếu tố hậu hiện đại của âm nhạc phương tây đến với nhạc Việt. Đây là dấu hiệu tích cực để kéo gần hơn âm nhạc với cuộc sống đương đại. Tuy nhiên sẽ là đi ngược lại với quy chuẩn thẩm mỹ , bởi sự “vay mượn” quá đà dễ dẫn đến hình thành những tác phẩm cóp nhặt theo kiểu “na ná” giống nhau dẫn đến việc coi trọng những yếu tố nhìn nhiều hơn “nghe” trong nghệ thuật biểu diễn, sự “đời thường hóa” quá đà cũng sẽ rất tai hại nếu xem đó là cách tự quảng cáo, gây sự chú ý .

Xảy ra tình trạng trên, bên cạnh những bất cập tự thân từ người nghệ sĩ và giới sáng tác, còn có sự tiếp tay của giới truyền thông và một bộ phận khán giả.Nhà báo Phan Tùng Sơn - báo QĐND khẳng định xu hướng thương mại hóa hoạt động báo chí truyền thông là tác nhân chính gây ra tình trạng này, vì tìm mọi cách để duy trì sự tồn tại, tăng sức sống mà đã có nhiều biểu hiện đi chệch khỏi tiêu chí hoạt động, tự mình làm sai chức năng đối với xã hội, chạy theo thị hiếu thẩm mỹ rẻ tiền vì mục đích câu khách như tít báo mạng mà dư luận không khỏi bất bình “Con gái diễn viên Trương Ngọc Ánh lộ quần chip”... Ông đưa ra một số kiến nghị và giải pháp:

Các tham luận tập trung vào việc khẳng định giá trị thẩm mỹ truyền thống trong nền văn hóa VN, đánh giá những mặt được và chưa được về tính thẩm mỹ trong các chương trình nghệ thuật những năm qua, khảo sát và nhận diện sở thích thẩm mỹ của lớp công chúng khán giả trẻ đối với các chương trình nghệ thuật biểu diễn...Trên cơ sở đó gợi mở hướng đổi mới phương pháp tư duy sáng tạo nghệ thuật nhằm tìm ra ngôn ngữ thể hiện mới, làm mới các chương trình, phù hợp yêu cầu phát triển phù hợp của ngành nghệ thuật biểu diễn với phương châm vừa kế thừa, phát huy những giá trị thẩm mỹ truyền thống, phù hợp với thuần phong mỹ tục, bản sắc văn hóa, tâm hồn người VN, vừa đáp ứng nhu cầu thưởng thức của công chúng khán giả hôm nay.

Qua hội thảo lần này, Bộ VH-TT-DL sẽ hoàn thiện dự thảo nghị định biểu diễn nghệ thuật. Nghị định mới sẽ có những quy định cụ thể như: cấm hát nhép, cấm biểu diễn ăn mặc phản cảm... Nếu vi phạm, ngoài việc bị phạt nặng, sẽ có chế tài bổ sung là cấm biểu diễn trong một thời gian. NSND Lê Tiến Thọ - Chủ tịch Hội nghệ sĩ sân khấu khẳng định: