Tin tức
PGS.TS Nguyễn Hồng Vinh - Chủ tịch Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương phát biểu khai mạc Hội thảo.
Diễn ra trong 2 ngày 11 và 12/11, Hội thảo khoa học toàn quốc “Vấn đề đạo đức xã hội trong văn học, nghệ thuật hiện nay” thu hút sự quan tâm của các nhà lãnh đạo, cán bộ quản lý văn hóa, các nhà nghiên cứu, nhà khoa học, các nhà lý luận phê bình văn học nghệ thuật và văn nghệ sĩ cả nước.
Với 84 bài tham luận chính thức gởi đến hội thảo - một con số kỷ lục từ trước tới nay tại các hội thảo của Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương đã phần nào phản ánh được “sức nóng” và những kì vọng đặt ra từ chủ đề của hội thảo lần này.
Phê bình văn học nghệ thuật chưa theo kịp thực tiễn sáng tác
Trong bài phát biểu khai mạc, PGS.TS. Nguyễn Hồng Vinh - Chủ tịch Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương; Trưởng Ban Chỉ đạo Hội thảo đã gợi mở: “Không thể phủ nhận là văn học nghệ thuật Việt Nam thời gian qua đã có những nỗ lực, cố gắng và thành công nhất định trong việc phản ánh cuộc sống sinh động, xây dựng được những hình tượng đẹp, góp phần phê phán cái xấu, cái ác đang tồn tại trong đời sống, thức tỉnh bản chất và định hướng con người vươn lên những giá trị tốt đẹp.
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đó, sự suy thoái và xuống cấp về mặt đạo đức, tư tưởng, chính trị trong hoạt động văn học nghệ thuật Việt Nam hiện nay là một thực tế đầy phức tạp và đáng lo ngại”. Ông Nguyễn Hồng Vinh nhấn mạnh: “Còn ít những tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật, có một số tác phẩm chạy theo thị hiếu tầm thường, chất lượng thấp, thậm chí có hại. Hoạt động lý luận, phê bình văn học nghệ thuật chưa theo kịp thực tiễn sáng tác”.
Đa số đại biểu tham gia hội thảo đều đồng tình rằng bản thân người nghệ sĩ với tư cách là chủ thể sáng tạo văn học nghệ thuật cần phải có tư tưởng đúng và đạo đức trong sáng, cần phải phân biệt được cái gì cần biểu dương, cái gì cần phê phán để thể hiện trong các tác phẩm của mình. Tuy nhiên, việc chấn hưng đạo đức xã hội, xây dựng và phát triển nhân cách con người không chỉ là trách nhiệm của riêng giới văn nghệ sĩ mà còn là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Trong đó, phải kể đến vai trò tham mưu của các nhà lãnh đạo, các cán bộ quản lý, các nhà lý luận phê bình và cả vai trò của báo chí, xuất bản trong sứ mệnh tuyên truyền, quảng bá các tác phẩm văn học nghệ thuật.
“Vấn đề đặt ra là phải làm sao xây dựng được một lực lượng cán bộ tham mưu am hiểu, một đội ngũ những người làm công tác lý luận, phê bình văn học nghệ thuật có bản lĩnh và trình độ, đủ sức thẩm định, đánh giá đúng đắn các tác phẩm, tác giả; biểu dương và phê phán đúng chỗ, đúng người...Lực lượng các nhà báo thuộc các cơ quan truyền thông đại chúng nước ta trong mấy chục năm qua đã phát triển rất nhanh và rất mạnh, có đóng góp to lớn vào việc tuyên truyền, quảng bá các tác phẩm văn học nghệ thuật, góp phần làm cho các tác phẩm thẩm thấu vào lòng người. Nhưng bên cạnh đó cũng đã có những lệch lạc, chạy theo thương mại hóa, thị trường hóa, tuyên truyền, quảng bá cho những tác phẩm, tác giả không đáng được tuyên truyền; trong khi đó, lại hờ hững và lặng im trước những tác phẩm, tác giả cần được tuyên truyền, quảng bá. Đó là điều không thể chấp nhận được...”, Nguyên Trưởng ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương Hà Đăng khẳng định.
Với tinh thần nói thẳng, nói thật; những trăn trở, bức xúc trong nhiều lĩnh vực sân khấu, điện ảnh, âm nhạc, múa,...đã được nhiều đại biểu quan tâm, chia sẻ dưới các góc độ và theo nhiều cách tiếp cận khác nhau, có thể kể đến như: những mặt trái của truyền hình thực tế, đạo đức của người nghệ sĩ trong cơ chế thị trường, chức năng giải trí đang có xu hướng lấn át chức năng giáo dục, sự lệch chuẩn thẩm mỹ trên màn ảnh nhỏ, sự xâm nhập của văn hóa ngoại lai thiếu kiểm soát v.v. đã phần nào “vẽ” nên bức tranh toàn cảnh đáng báo động về việc phản ánh đạo đức, lối sống xã hội trong đời sống văn học nghệ thuật nước nhà. Một trong những nguyên nhân mà các đại biểu đều đề cập đến là vai trò quan trọng của giáo dục; giáo dục không thể tách rời với văn hóa và phải được bắt đầu ngay từ trong nhà trường. NSND - Đạo diễn Đặng Nhật Minh cho rằng: “Bấy lâu nay chúng ta đã bỏ rơi một đối tượng khán giả thanh niên để mặc cho cơ chế thị trường điều chỉnh một cách tự phát, không có ai hướng dẫn, không có ai định hướng. Tôi nhớ có một lần nói chuyện trong một hội thảo thì có một sinh viên nói rằng thế hệ chúng cháu đang “bơ vơ” về văn hóa, không có ai chỉ dẫn. Qua đó, tôi thấy rằng công tác lý luận phê bình phải thay đổi, các nhà lý luận hãy xuống các trường đại học, trung học, CLB thanh niên để nói chuyện, giao lưu, đối thoại với các em để nâng cao trình độ thưởng thức nghệ thuật của các em...”
Kỳ vọng chấn chỉnh tình trạng lệch lạc trong sáng tác, quảng bá
Dù với khoảng thời gian có hạn nhưng hội thảo lần này đã thể hiện rõ tâm huyết, trách nhiệm và tinh thần xung phong của lực lượng văn nghệ sĩ, chiến sĩ trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật. Tuy nhiên, trong bối cảnh thực tiễn đã có quá nhiều cuộc hội thảo, nhiều giải pháp đề ra nhưng chưa được áp dụng và thực hiện hiệu quả; các đại biểu tham gia hội thảo lần này cũng tỏ ra khá băn khoăn với câu chuyện “hậu hội thảo”.
Nhà nghiên cứu Trần Trọng Đăng Đàn bày tỏ: “Hiệu quả của hội thảo như thế nào? sau khi hội thảo sẽ làm gì để vận dụng nội dung hội thảo vào trong đời sống văn học nghệ thuật, tôi vẫn còn đang thắc mắc, đòi hỏi phải có những kiến nghị tổng thể, có tổ chức và phải kiên trì thực hiện”.
“Sau hội thảo này thì nên có những cuộc gặp gỡ, trao đổi với từng ngành, từng đơn vị, từng tầng lớp chứ không nên chỉ đưa ra chung chung”, NSND Chu Thúy Quỳnh góp ý.
“Tôi chỉ mong hội thảo này đừng nằm trên văn bản, trong kỷ yếu mà phải biến thành hiện thực đời sống; muốn thế thì Ban tổ chức phải chia nhỏ ra những chuyên mục và tập hợp lại để làm thế nào chuyển hóa vào việc điều hành xã hội và đời sống của văn nghệ sĩ”, Nhà lý luận phê bình Dương Văn Học mong mỏi.
Đáp lại sự mong mỏi và những băn khoăn trên, PGS.TS Đào Duy Quát - Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương đã khẳng định về thành quả của hội thảo và những bước đi kế tiếp: “Cuộc hội thảo này đã tìm ra được một hệ thống các giải pháp đồng bộ và có tính khả thi. Sau hội thảo thì Hội đồng sẽ tập hợp và trực tiếp báo cáo với Ban Bí thư, với Thường trực Chính phủ và chúng tôi tin là các kiến nghị này thì các đồng chí lãnh đạo cũng sẵn sàng nghe và chắc chắn đáp ứng cho các giải giáp vì điều này đúng với chỉ đạo triển khai Nghị quyết TW9 về xây dựng văn hóa, con người.”
Với những nội dung mà hội thảo khoa học “Vấn đề đạo đức xã hội trong văn học, nghệ thuật hiện nay” đã gợi mở sẽ gióng lên một hồi chuông cảnh báo kịp thời, góp phần chấn chỉnh tình trạng lệch lạc trong việc phản ánh đạo đức, lối sống xã hội trong sáng tác, quảng bá Văn học nghệ thuật. Góp phần tích cực vào việc xây dựng nền văn học nghệ thuật Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tôn vinh những giá trị chân - thiện - mỹ. Qua đó triển khai thực hiện tốt nghị quyết Trung ương 9 – khóa 11 “về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”.