Nét văn hóa Tết của người Hoa

(VOH) - Thành phố Hồ Chí Minh, nơi không chỉ dẫn đầu cả nước về quy mô và tốc độ tăng trưởng kinh tế - thương mại - dịch vụ, mà còn là chiếc nôi của văn hóa nghệ thuật trong cả nước. Góp phần trong sự phát triển chung của nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc là những nghệ nhân người Hoa Chợ Lớn với các bộ môn: hội họa, thư pháp và biểu diễn lân - sư - rồng, tạo nhiều tiếng vang trong và ngoài nước.

Một trong số những bộ môn nói trên có thể kể đến dòng tranh thủy mặc cùng với nhiều giai thoại được lưu truyền về các danh họa đời xưa, chỉ cần hạ bút pháp uyển chuyển là thành tuyệt tác. Nay, chúng tôi tìm về quận 11, thành phố Hồ Chí Minh để gặp cho được một danh họa được tôn xưng là Thần bút. Không ai khác, đó là danh họa thủy mặc trường phái Lĩnh Nam, họa sĩ Trương Hán Minh.

Là một công dân Việt Nam gốc Hoa, danh họa Trương Hán Minh thấm đẫm tâm hồn của người Việt. Có thể thấy, bức tranh đơn sơ bình dị của làng quê Việt Nam qua nét vẽ của Trương Hán Minh cũng thành tuyệt tác, không khác cảnh Bồng Lai được mô tả trong truyền thuyết xa xưa. Bởi sự kỳ ảo của đường nét, sự tinh tế của sắc màu qua ngòi bút của ông, khiến cho một đàn cá quẫy đuôi hay một đàn chim tung cánh, cũng đầy sống động. Màu sắc tươi tắn trong tranh cũng là bí quyết pha trộn màu độc đáo của người họa sĩ tài hoa này. Danh họa Trương Hán Minh chia sẻ:

Không gian trong tranh thủy mặc Trương Hán Minh thật rộng lớn và sâu lắng, ẩn chứa tâm tư của một bậc họa sĩ tài danh. Tranh của ông thể hiện một khát vọng vươn lên. Khát vọng ấy, chí khí ấy, được tụ lại qua nét bút tinh tế, điêu luyện “hạ thủ bất hoàn” của ông trong bức tranh “Chí tại cao viễn”. Cho đến khi đạt được đỉnh cao về nghệ thuật thư họa, ông vẫn giữ nếp sống bình dị, ung dung, qua tác phẩm “Ung dung tự tại” đầy hàm ý.

Để có được những nét bút kỳ ảo trong bức tranh “Giang sơn cẩm tú”, danh họa Trương Hán Minh đã lặn lội nhiều nơi, từ Cao Bằng, Lạng Sơn cho đến Mũi Cà Mau để tìm cảm hứng, để thu giang sơn vào trong nét bút tài danh. Có thể thấy được tình yêu thiên nhiên, tình yêu quê hương đất nước qua bức tranh thủy mặc tái hiện sinh động Tháp Bút, Hồ Gươm hay Chùa Một Cột-những danh thắng của văn hóa Việt Nam. Bình dị hơn, là những lối đi quanh co, khúc khủy của núi rừng Tây Bắc hay đồng ruộng xanh mướt của đồng bằng sông Cửu Long. Tất cả, đều được thu lại trong từng nét vẽ thanh tao và tinh tế của ông. Trải qua gần 50 năm cầm cọ tung hoành trên giấy Xuyến vẽ nên hàng ngàn bức tranh thủy mặc. Nhưng có lẽ, tác phẩm khiến người họa sĩ này tâm đắc nhất, là bức tranh “Tứ quý trường xuân”, một kiệt tác đã được đem đấu giá để làm từ thiện, mang lại ánh sáng cho học sinh nghèo khiếm thị. Đây chính là nghĩa cử cao đẹp của người được mệnh danh là thần bút, Trương Hán Minh.

Một nghệ nhân người Hoa khác nổi danh tại thành phố mang tên Bác đó là Thư pháp gia Trần Xuyên, ông là người gốc Triều Châu, gia đình đã 4 đời định cư tại Chợ lớn. Nếu ai đã từng được tận mắt nhìn những nét mực Tàu chữ Hán trên nền giấy đỏ của ông hẳn sẽ cảm nhận một phong thái ung dung, tự tại của nghệ nhân này. Nghệ nhân Trần Xuyên đã tầm sư từ nhiều vị thầy nổi danh về thư pháp của vùng đất Sài Gòn - Chợ lớn. Tuy qua nhiều giai đoạn thăng trầm nhưng ông vẫn luôn giữ được niềm đam mê nghệ thuật và âm thầm rèn luyện cho đến lúc thành danh. Không chỉ phát triển một trào lưu về nghệ thuật thư pháp, nghệ nhân Trần Xuyên vẫn luôn hướng cái tâm của mình đến những gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Khi ý tưởng viết thư pháp làm từ thiện ra đời, nghệ nhân Trần Xuyên đã kết hợp cùng với Hội quán Tuệ Thành và Báo Sài Gòn giải phóng Hoa văn để duy trì hoạt động thường niên. Đặc biệt là vào dịp Tết Nguyên đán, hoạt động này mang lại một mùa xuân ấm áp cho những người lao động nghèo trên địa bàn thành phố. Nói về ý nghĩa của thư pháp trong văn hóa truyền thống, Thư pháp gia Trần Xuyên chia sẻ:

Cho đến nay, phong cách thư pháp của nghệ nhân Trần Xuyên được nhiều thanh thiếu niên người Hoa theo học và phát triển tạo nên một phong trào giải trí đầy tao nhã. Bạn trẻ Hồ Vĩnh Niên, tham gia câu lạc bộ Thư pháp của Nghệ nhân Trần Xuyên cho biết:

Bên cạnh trường phái tranh thủy mặc Lĩnh Nam và thư pháp chữ Hán, bộ môn nghệ thuật Lân - Sư - Rồng mà đại diện tiêu biểu là Câu lạc bộ Nhơn Nghĩa Đường đã góp phần tạo nên một sắc thái đa dạng, rực rỡ của văn hóa Sài Gòn, vùng đất tứ linh tụ hội. Các tiết mục Lân - Sư - Rồng vừa phức tạp, vừa đặc sắc bởi màn biểu diễn tuyệt kỹ múa Lân kết hợp với công phu võ thuật, như: mai hoa thung, trèo cây hái lộc, trống La Hán, dạ quang long… Tiết mục trèo cây hái lộc trên ngọn tre cao 15 mét chỉ có thể do Lưu Hoán Phi, con trai của võ sư Lưu Kiếm Xương biểu diễn. Độ cao này tương đương với nóc nhà 4 tầng, vậy mà Lưu Hoán Phi tung người phóng lên ngọn tre chỉ trong vòng 40 giây. Tiết mục này của Lưu Hoán Phi và đoàn Lân - Sư - Rồng Nhơn Nghĩa Đường đã từng là niềm tự hào của nghệ thuật Lân - Sư - Rồng Việt Nam khi đem đi thi đấu với các nước. Nói về chương trình nghệ thuật Lân - Sư - Rồng trong ngày Tết, võ sư Lưu Kiếm Xương, người đứng đầu đoàn lân Nhơn Nghĩa Đường chia sẻ:

Ngày xuân nói về nghệ thuật ở vùng đất Sài Gòn - Chợ Lớn để thấy được cái tài và cái thần của các nghệ nhân. Ở họ, không chỉ là sự rèn luyện để phát huy cao độ cái tinh anh của chính mình, mà còn là sự phát huy nét đặc sắc văn hóa truyền thống của dân tộc, đóng góp cho nét văn hóa đa sắc tại TPHCM và niềm tự hào khi sánh vai cùng bạn bè quốc tế năm châu. Nét văn hóa của người Hoa Chợ Lớn đã góp phần tạo nên một sắc thái riêng của người Sài Gòn - thành phố Hồ Chí Minh, nơi giao thoa tụ hội của nhiều nền văn hóa các nước và tạo thành một nét tinh túy riêng của Việt Nam.