Nhà văn, nhà báo Sơn Nam - "ông già Nam Bộ" đã "nghiêng mình nhớ đất quê" ...

Nhà văn, nhà báo Sơn Nam - "ông già Nam Bộ" đã "nghiêng mình nhớ đất quê" ...

(VOH) - Sáng nay lễ tiễn đưa linh cữu Nhà văn Sơn Nam về nơi an nghỉ cuối cùng đã được cử hành trọng thể tại Nhà tang lễ TPHCM. Lãnh đạo thành phố, các văn nghệ sĩ và hàng ngàn người dân đã đến tiễn biệt nhà văn Sơn Nam. Kính trọng và tiếc thương nhà văn Sơn Nam, cộng tác viên Phạm Bá Nhiễu của Đài có bài viết nhan đề Nhà văn, nhà báo Sơn Nam - ông già Nam Bộ đã nghiêng mình nhớ đất quê. Xin được giới thiệu cùng quý vị bài viết này.

Với khoảng hơn 44 đầu sách (chừng hơn 10 ngàn trang), tập hợp hơn 400 truyện ngắn, hàng chục tiểu thuyết và truyện vừa, 20 biên khảo về Nam Bộ đất & người đã được in nhiều năm nay, Sơn Nam được biết đến như một nhà văn, và còn được bạn đọc Nam Bộ gọi là Nhà văn hóa, Nhà Nam Bộ học, một ''cuốn từ điển sống về Nam Bộ'' đầy chân chất, hiền lành nhu thuở đất trời người dân Nam bộ trong ''huơng rùng Cà Mau xưa... Trong giới nghiên cứu văn hoá, ông còn được gọi là ''Ông già Nam bộ '', với tất cả lòng kính trọng và yêu quý của các đồng nghiệp và nhiều thế hệ độc giả trong Nam ngoài Bắc.

Cho đến giờ này anh em các nhà văn, nhà báo, các văn nghệ sĩ nổi tiếng tại TPHCM & miền Nan vẫn chưa tin rằng Sơn Nam - biệt danh các nhà Văn hoá học Nam Bộ đặt tên ''Ông ghì Nam Bộ học'' – lại ra đi nhanh thế. Trước 12h 30 phút trưa 13l8, anh em Hội Liên hiệp VHNT TP Hồ chí Minh ngồi ở quán Nghệ sỹ 81 - Trần Quốc Thảo - Q. 3; đúng chỗ mà Sơn nam thường thích ngồi đàm chuyện văn chương với anh em bên dưới cây cổ thụ lớn nhất TPHCM - ai cũng mong Sơn Nam chóng khỏi bệnh, để về với những cuộc đời đã từng lăn lóc, thi gan cùng tuế nguyệt của người nông dân Miền Nam đã đi vào tác phẩm của ông. Thế mà xế chiều nghe nhà văn Lê Văn Thảo - Chủ t.ích Hội Nhà văn TP thông báo Tin buồn Sơn Nam đã ra đi tại BV Gia Đình rồi! Ai cũng thấy buồn vì Sơn Nam còn nhiều ước vọng về tác phẩm mới, mà phải bỏ lại cá một đời cầm bút, để ra đi cùng “Hạt bụi nghiên mình nhớ đất quê” … về cõi vĩnh hằng rồi.

Cách đây không lâu, chúng tôi đến thăm Nhà văn trong căn nhà nhỏ đơn sơ trong một con hẻm trên Đ.Đinh Tiên Hoàng, quận Bình Thạnh, Tp. Hồ Chí Minh, khi ông vừa ngã bệnh độ quỵ, người yếu lắm, song ai vào Sơn Nam cũng cuời một nụ cười hóm hỉnh, như nụ cười hiền lành của người nông đần đầy chất Nam Bộ. Năm Mậu Tý này, nhà văn đã sang tuổi 83, lại vừa bị một tai nạn giao thông nên nhìn ông rất yếu, tự mình khó đi lại được thông thả, vui vẻ với bạn đọc yêu quý ông như trước. Khi anh em làm báo chúng tôi đến thăm, ông nằm trên giường tiếp chuyện một cách khó khăn, song điều mà ai cũng vui, là nụ cười móm mém vẫn ánh lên ''rất nét của'' Sơn Nam, hiện lên nét hóm hỉnh và tinh nghịch cả đời son và văn đàn khi gợi lại những câu chuyện về con người về Nam Bộ và đất rừng U Minh, những nơi ông đã trải qua nhiều năm trước giải phóng và để lại bao nhiêu trang viết như xương thịt của từng tác phẩm ông yêu quý. Ông tâm sự đầu năm: Một người thật sự muốn đến và luôn đi lữ hành mọi vùng đất Nam Bộ, là phải đi từ ngọn nguồn của đường nét văn hóa Nam Bộ bao la, để hiểu, để nghĩ suy cho đúng, nên tù khi cầm bút tới nay ngoài 80, tôi vẫn chứng từ bỏ ý định đó, dù nay súc khỏe không cho phép mình. Nói rồi ông đọc,cho chúng tôi nghe bài thơ duy nhất của mình cho lời tựa cuốn Hương rừng Cà Mau xuất bản công khai ở Sài Gòn năm 1961 :

Tiễn đưa về cửa biển
Đôi tâm hồn cô tịch
Duới trời mây heo hút
Điệu hò ...ơ theo nước chảy chan hoà
Ray rứt mãi lòng ta
Phong sương mấy độ qua đuòng phố
Những giọt nước lìa nguồn
Nghe lắng sầu cô thôn
Hơi vọng cổ nương bờ tre bay vút
Năm tháng đã đi qua
Nắng mưa miền cổ thổ
Hạt bụi nghiêng mình nhớ đất quê...

Nhà văn Sơn Nam tên thật và Phạm Minh Tày, sinh ngày 11/12/1926 tại huyện An Biên, Rạch Giá (tỉnh Kiên Giang). Ông học tiểu học ở Rạch Giá, học trung học ở Cần Thơ. Lúc CM Tháng 8-1945 ông đã tốt nghiệp bậc Thành,Chung cũng là lúc Cách mạng Tháng 8 thành công. Suốt trong chín năm kháng chiến chống thực dân Pháp, ông lăn lộn khắp rừng U Minh và vùng tứ giác Long Xuyên; vừa hoạt động trong vùng, vừa đi và viết. Đây là những năm tháng ông cảm nhận sâu sắc những phẩm chất quý giá của người dân Nam Bộ như: hồn nhiên, trung thực, chất phác, hào sảng và tình nghĩa, dung hòa.

Nhà văn nhớ lai, năm 1952, tập truyện vừa đầu tiên ''Bên rừng Cù lao Dung'' và ''Ký sự Tây đầu đỏ'' đã nhận được giải Nhất và giải Nhì của giải thưởng Văn nghệ Cửu Long do ủy ban Kháng chiến Hành chánh Nam Bộ tổ chức trong kháng chiến. Qua những tác phẩm đầu tay này, Sơn Nam luôn muốn khắc họa hình ảnh về những người nông dân tham gia kháng chiến bằng lối hành văn giản dị, gần gũi với nhiều nét của phương ngữ Nam Bộ. Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm l954, đất nước bị chia cắt thành hai miền, Sơn Nam ở lại miền Nam, rồi ông cũng bị giam vào cái gọi là Trung tâm Cải huấn - ngụy quyền Ngô ĐÌNH Diệm; khi áp dụng chính sách trả thù những người kháng chiến cũ. Khi được chính quyền Sài Gòn trao trả tự do, ông tham gia viết bài cho các tờ báo có xu hướng yêu nước, mà tại miền Nam hay gọi: ''thân cộng'' như ''Nhân Loại '', ''Lẽ Sống'', ''Tiếng Chuông''. ĐÂY là thời kỳ ông thực sự tìm và chọn chí hướng sáng tác của mình với những đề tài dã sử để né tránh,sự đàn áp của chính quyền mà vẫn gửi gắm được tình cảm yêu nước và ngợi ca chí khí bất khuất, oai hùng của dân tộc, của con người Việt.

Ngày giải phóng miền Nam, Sơn Nam lúc này đã có chân trong Hội Nhà văn TPHCM và Hội Nhà văn VN; ông vẫn tiếp tục đi, và chăm chỉ sáng tác tiểu thuyết và truyện vừa như: ''Chuyện tình một người thường đần'', ''Ngôi nhà mặt tiền'', ''Âm dương cách trở''...cùng nhiều thể loại khảo cứu, văn hóa dân dã khác cho người Nam Bộ dể tiếp thu nét văn hóa đặc sắc của mình. Sơn Nam cho chúng tôi xem bản thảo cuốrl sách vừa mới hoàn thành 4 tập hồi ký: ''Từ U Minh đến Cần Thơ'', ''ở chiến khu 9'', ''20 năm giữa lòng đô thị'' và ''Bình An''. Đây không chỉ là chuyện kể về cuộc đời một con người, mà còn phản ánh một giai đoạn lịch sử của nhiều quê hương vùng đất Nam Bộ. 5 năm nay, một số tác phẩm của Sơn Nam cũng được các nhà làm phim trong nước và nước ngoài dựng thành kịch bản phim như: ''Cây Huê Xà'' (Hãng phim TFS, Đài tuyền hình Tp. Hồ Chí Minh, 2002), ''Mùa len trâu'' (hợp tác của Hãng phim Giải phóng VN, 3b Production - Pháp và Novak - Bỉ, 2003). Bộ phim ''Mùa len trâu'' đã giành được giải cao trong các Liên hoan tại Brazil, Thụy Sĩ, Pháp, Bắc Mỹ (tại Chicago) và Liên hoan phim Châu á - Thái Bình Dương.

Cuộc đời của nhà báo, nhà văn Sơn Nam là sự nối kết không mệt mỏi của những chuyến đi thực tế, những chuyến đi nghiên cứu chuyên sâu để trở thành triết lý sống của Sơn Nam khi nghiên cứu về Văn hóa Nam Bộ. Nhiều năm trời, lúc còn khỏe ông đã rong ruổi khắp mọi nẻo đường các vùng quê Nam Bộ, mà thơ ông vẫn nói: Đi là một kiểu đọc sách trực tiếp vào đời. Đi để hiểu, để cảm nhận cảnh vật, con người từ hơi thở của cuộc sống tới ngôn từ để rồi gửi gắm cảm xúc của mình vào những trang viết thành hồn, thành chất sống đầy tính Nam Bộ - đó là lời bộc bạch của Nhà văn trước khi ngã bệnh. Xin thành cẩn nghiêng mình kính viếng một nhà văn hoá lớn của Nam Bộ, một nhà văn đầy tình & nghĩa với đất nước. Cũng nhân ngày đưa tiền Nhà văn, các Văn nghệ sĩ Nam Bộ đề nghị Hội Nhà văn VN, đề nghị lên Đảng, Nhà nước có thêm những Huân chương, giải thưởng xứng đáng với một ''Ông già Nam Bộ”, chân chất khó lẫn với ai trong đời văn - đời ngườì của phương Nam

Phạm Bá Nhiễu
Ban Tuyên giáo Thành ủy TPHCM