Những kẻ hở trong Luật Xuất bản

Ảnh minh họa.

Sau nhiều năm gia nhập Công ước Berne (về bảo hộ các tác phẩm văn học và nghệ thuật), việc vi phạm bản quyền dường như không giảm mà còn phát sinh nhiều chiêu thức mới. Nhức nhối nhất vẫn là nạn in sách lậu, đây là bức xúc của các đơn vị, công ty phát hành, mặc dù TP đã nỗ lực thanh kiểm tra, xử lý nhiều sai phạm nhưng vẫn còn hết sức phức tạp. Việc công ty Văn hoá sáng tạo Trí Việt (First News) khởi kiện hai trường ngoại ngữ lớn (Trường Anh ngữ quốc tế Úc Châu và Trường Anh văn Hội Việt Úc) có thể xem là phát pháo đầu tiên trong lịch sử ngành xuất bản về việc vi phạm bản quyền. Bà Dương Ngọc Hân, trưởng ban biên tập First News thông tin:

First News chỉ là một trong những nạn nhân trong tình cảnh “tức nước vỡ bờ” của việc vi phạm bản quyền trắng trợn trong xuất bản. Từ trước đến nay, tình trạng in lậu vẫn tràn lan, sách lậu vẫn bày bán nhan nhản, công khai thế nhưng các nhà xuất bản vẫn phải cam chịu, đành chấp nhận phương châm “sống chung với vi phạm”. Ông Nguyễn Minh Nhựt, giám đốc NXB Trẻ TP bức xúc:

Đại diện Sở Thông tin và Truyền thông TPHCM, bà Nguyễn Thị Loan, Phó chánh thanh tra chia sẻ, lực lượng thanh tra của Sở đã tích cực phát hiện và xử lý nhiều vụ vi phạm bản quyền. Từ năm 2008 - 2011, Sở đã xử phạt 26 NXB, 4 cơ sở in, 19 đối tác liên kết, 8 đơn vị phát hành…vi phạm trong hoạt động xuất bản như: vi phạm về thuần phong mỹ tục, sách lậu không nguồn gốc…Đơn cử như kiểm tra và xử lý cơ sở in Hoa Mai vi phạm bản quyền đến 80 tấn sách, tổng số tiền phạt lên đến 500 triệu đồng. Còn lại, nhiều vụ việc khi phát hiện vi phạm khó xử lý đến nơi đến chốn mà theo bà Loan, phải kể đến sự thiếu hợp tác của NXB:

Vi phạm bản quyền chỉ là một trong nhiều nội dung sai phạm liên quan đến lĩnh vực xuất bản, bên cạnh đó còn có nhiều khía cạnh khác như: vi phạm thuần phong mỹ tục, liên kết xuất bản chồng chéo, xúc phạm đến danh nhân….Con số xử phạt các hành vi vi phạm trong lĩnh vực xuất bản do TP.HCM xử lý không dừng lại ở đó, bởi có nhiều vụ việc phải chuyển lên Bộ Thông Tin và Truyền Thông do địa phương không có thẩm quyền xử lý mà nguyên nhân là do sự bất nhất giữa các cơ quan quản lý.

Theo Luật Xuất bản, NXB đăng ký kế hoạch xuất bản với Bộ Thông tin và Truyền Thông mà không cần thông qua địa phương. Đến bước nộp lưu chiểu cũng vậy, các NXB cũng nộp thẳng lên Cục Xuất bản. Thế nên có nhiều xuất bản phẩm khi đã được phát hành, đến tay công chúng, và thông qua dư luận mới bắt đầu phát hiện sai phạm, nhưng địa phương đành bất lực trong việc xử lý. Hoặc có những vụ việc không tìm được tiếng nói chung với Cục Xuất bản mà vụ cuốn sách "Ở lưng chừng nhìn xuống đám đông" của Nguyễn Vĩnh Nguyên là ví dụ điển hình cho sự lúng túng trong việc xử phạt sách vi phạm. Theo ông Võ Văn Long, Phó Giám đốc Sở Thông Tin và truyền thông TP, Luật xuất bản hiện chưa có quy trình cụ thể trong xử phạt liên quan đến xuất bản phẩm nên nếu có giải quyết thì mới chỉ làm tốt ở phần ngọn là điều không tránh khỏi:

Do đó, Luật Xuất Bản trong thời gian tới cần quy định rõ việc quản lý nhà nước trong hoạt động xuất bản tại địa phương nhằm đảm bảo địa phương nắm đầy đủ thông tin liên quan và đồng thời có thẩm quyền kiểm tra, xử lý trong khâu hậu kiểm. Bên cạnh đó, cần phải có sự phân cấp cụ thể về trách nhiệm, về địa bàn quản lý cũng như ban hành thêm các văn bản dưới luật về thẩm quyền của các cơ quan quản lý địa phương để việc quản lý trong lĩnh vực xuất bản được hiệu quả. Mong rằng những kẻ hở trên sẽ được giải quyết rốt ráo trong dự thảo Luật Xuất bản (sửa đổi) dự kiến được trình tại Quốc Hội trong thời gian tới đây.