Ban hành Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số

Ngày 5/3/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định 423 về Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số.

Đây được xem là bước đi cần thiết nhằm thiết lập những chuẩn mực hành vi phù hợp với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ và đời sống số hiện nay.

Những năm gần đây, môi trường số tại Việt Nam phát triển nhanh chóng cả về quy mô lẫn mức độ ảnh hưởng.

Theo số liệu của nền tảng DataReportal, đến cuối năm 2025 Việt Nam có khoảng 85,6 triệu người sử dụng internet, chiếm hơn 84% dân số, cùng khoảng 79 triệu tài khoản mạng xã hội, tương đương gần 78% dân số.

Con số này cho thấy không gian mạng đã trở thành một phần quan trọng của đời sống xã hội.

Không gian số ngày nay không chỉ là nơi trao đổi thông tin mà còn trở thành “không gian công cộng mới”, nơi các cá nhân và tổ chức bày tỏ quan điểm, chia sẻ tri thức và hình thành dòng chảy dư luận xã hội.

Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích to lớn, môi trường mạng cũng đặt ra nhiều thách thức đối với đời sống văn hóa và công tác quản lý xã hội.

Tốc độ lan truyền thông tin nhanh, phạm vi tiếp cận rộng và khả năng ẩn danh khiến những hành vi lệch chuẩn trên mạng có thể nhanh chóng tạo ra tác động tiêu cực.

Thời gian qua, tình trạng tin giả, thông tin sai lệch, nội dung bị thao túng bằng trí tuệ nhân tạo, các chiến dịch công kích cá nhân hay ngôn ngữ kích động, bạo lực trên mạng ngày càng xuất hiện nhiều hơn.

Không ít vụ việc gây tranh cãi trên mạng xã hội cho thấy không gian mạng không chỉ phản ánh đời sống xã hội mà còn có thể khuếch đại xung đột và những biểu hiện lệch chuẩn trong ứng xử.

Điều đó đặt ra yêu cầu cần thiết phải xây dựng những chuẩn mực hành vi rõ ràng, phù hợp với đặc thù của môi trường số.

Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số được ban hành nhằm đáp ứng yêu cầu này.

Văn bản quy định các chuẩn mực hành vi đối với năm nhóm chủ thể tham gia hoạt động trên môi trường số, gồm: Cá nhân; tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội và nền tảng số; nhà cung cấp dịch vụ internet; các cơ quan báo chí, truyền thông, đơn vị quảng cáo, tổ chức nghệ thuật biểu diễn; cùng các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp khác.

Điểm đáng chú ý là phạm vi điều chỉnh của Bộ Quy tắc đã được mở rộng so với trước đây.

Nếu các quy định trước chủ yếu tập trung vào người sử dụng mạng xã hội, thì nay văn bản đã bao quát toàn bộ các chủ thể tham gia tạo lập, vận hành và lan tỏa thông tin trên không gian mạng.

Điều này cho thấy văn hóa số không chỉ được hình thành từ hành vi của người dùng mà còn chịu tác động từ cách vận hành của các nền tảng công nghệ, hoạt động của cơ quan truyền thông và chiến lược nội dung của các tổ chức, doanh nghiệp.

Bộ Quy tắc cũng xác lập những nguyên tắc ứng xử mang tính nền tảng. Theo đó, cá nhân và tổ chức khi tham gia môi trường số cần tuân thủ pháp luật Việt Nam; tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của người khác; ứng xử văn minh, lịch sự; tôn trọng các giá trị văn hóa, đạo đức và truyền thống tốt đẹp của dân tộc; đồng thời chịu trách nhiệm đối với nội dung do mình đăng tải hoặc chia sẻ.

Đối với người sử dụng internet, Bộ Quy tắc đưa ra nhiều khuyến nghị như khuyến khích sử dụng danh tính thật khi tham gia các hoạt động trực tuyến; thận trọng khi chia sẻ thông tin chưa được kiểm chứng; tôn trọng quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân; ưu tiên lan tỏa những nội dung tích cực, nhân văn và có giá trị giáo dục.

Theo các chuyên gia, Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số là bước phát triển tiếp theo của Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội ban hành năm 2021.

Sau gần 5 năm triển khai, bối cảnh công nghệ đã thay đổi nhanh chóng với sự bùng nổ của video ngắn, livestream, thương mại điện tử và trí tuệ nhân tạo.

Vì vậy, việc mở rộng phạm vi điều chỉnh từ mạng xã hội sang toàn bộ môi trường số là bước điều chỉnh cần thiết.

Đáng chú ý, nếu trước đây các quy định chủ yếu tập trung vào quản lý thông tin và hành vi, thì Bộ Quy tắc lần này đặt trọng tâm vào việc xây dựng văn hóa số – hệ giá trị định hướng hành vi của cộng đồng trên không gian mạng.

Điều này thể hiện qua các yêu cầu về tôn trọng sự đa dạng văn hóa, giữ gìn bản sắc dân tộc, lan tỏa các giá trị nhân văn và khuyến khích những nội dung tích cực, có ích cho xã hội.

Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, văn hóa được xem là nền tảng tinh thần của xã hội và là yếu tố giúp cộng đồng nâng cao “sức đề kháng” trước những tác động tiêu cực của môi trường mạng.

Khi người dùng internet có nền tảng giá trị vững chắc, họ sẽ có khả năng tự điều chỉnh hành vi, phân biệt đúng – sai và lựa chọn những nội dung có ích cho bản thân cũng như cộng đồng.

Việc ban hành Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số góp phần nâng cao nhận thức về trách nhiệm khi tham gia không gian mạng, đồng thời tạo cơ sở để các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội và doanh nghiệp công nghệ phối hợp xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh.

Tuy nhiên, để các chuẩn mực này thực sự đi vào cuộc sống, cần tăng cường truyền thông, phổ biến với nhiều hình thức sáng tạo, dễ tiếp cận, đặc biệt hướng tới giới trẻ – nhóm sử dụng internet thường xuyên nhất hiện nay.

Bên cạnh đó, giáo dục văn hóa số trong nhà trường và gia đình cũng cần được chú trọng để hình thành thói quen ứng xử văn minh ngay từ sớm.

Cùng với đó, vai trò nêu gương của các cơ quan truyền thông, những người có ảnh hưởng trên mạng xã hội và các nền tảng công nghệ cũng rất quan trọng.

Khi các chủ thể có sức lan tỏa lớn sử dụng ngôn ngữ chuẩn mực và chia sẻ thông tin có trách nhiệm, họ sẽ góp phần định hình những chuẩn mực tích cực cho cộng đồng mạng.

Khi mỗi cá nhân và tổ chức đều ý thức rõ trách nhiệm của mình, tuân thủ các nguyên tắc ứng xử văn minh, không gian mạng sẽ trở thành môi trường kết nối tri thức, lan tỏa những giá trị tốt đẹp và góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của xã hội trong thời đại số.