Tin tứcĐây là một trong những nội dung đáng chú ý được trình bày tại Hội thảo khoa học quốc gia “Xã hội học đương đại Nam Bộ – Nửa thế kỷ và 40 năm Đổi Mới theo hướng phát triển bền vững”, tổ chức vào sáng 25/9 tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TPHCM). Hội thảo do Khoa Công tác xã hội - Nhân học - Xã hội học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TPHCM) chủ trì, phối hợp cùng Hội Xã hội học Việt Nam và Ban Công tác phía Nam tổ chức.
Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS. Lưu Văn Quyết, Phó Hiệu trưởng trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TPHCM), nhấn mạnh: Nam Bộ đang trải qua những biến đổi sâu sắc về đô thị hóa, di cư, cơ cấu dân số cùng thách thức từ chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) và biến đổi khí hậu. Đặc biệt, sau 40 năm đổi mới, yêu cầu phát triển bền vững ngày càng đòi hỏi sự kết nối chặt chẽ giữa tri thức khoa học, thực tiễn xã hội và quá trình hoạch định chính sách.
Trong bối cảnh đó, xã hội học có vai trò quan trọng trong việc nhận diện các vấn đề xã hội, lý giải những quá trình biến đổi và góp phần đề xuất các giải pháp phát triển phù hợp với con người và cộng đồng.
“Đằng sau những con số về tăng trưởng, đô thị hóa, năng suất và công nghệ luôn là con người, là gia đình và cộng đồng. Xã hội học đóng một vai trò đặc biệt, có thể giúp chúng ta nhìn thấy những con người và những quan hệ xã hội phía sau các con số ấy. Từ đó cung cấp bằng chứng khoa học cần thiết cho hoạch định chính sách và quản trị phát triển”, PGS.TS. Lưu Văn Quyết khẳng định.
Các diễn giả đã đưa ra những góc nhìn đa chiều, phản ánh sự chuyển mình mạnh mẽ của ngành khoa học này từ những nền tảng kinh điển cho đến các bước ngoặt mang tính thời đại. Tiến sĩ Nguyễn Hữu Hoàng, Học viện Chính trị Khu vực 2, đã thu hút sự chú ý khi đưa ra "lời mời đến với Xã hội học 5.0" - một lĩnh vực nghiên cứu hoàn toàn mới trong bối cảnh thế giới biến động và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI).
TS. Nguyễn Hữu Hoàng đề xuất xây dựng vai trò nhà xã hội học như những “bác sĩ xã hội số” để kịp thời “chẩn đoán” các hội chứng mới như kiệt sức công nghệ, bạo lực mạng, bất bình đẳng số… Đồng thời, đưa ra kịch bản “đi tắt đón đầu”, kiến nghị đưa vùng đất Nam Bộ và siêu đô thị TPHCM trở thành “phòng thí nghiệm sống” (Living Lab) cho Xã hội học 5.0.
“Trong khi vùng lõi đô thị TPHCM số hóa với tốc độ chóng mặt thì ở đâu đó, chẳng hạn như đồng bằng sông Cửu Long, nơi vẫn đang đóng góp khoảng 50% sản lượng lúa, 90% sản lượng lúa gạo xuất khẩu, gần 60% sản lượng thủy sản của cả nước lại có hạ tầng số, dịch vụ công trực tuyến phát triển chậm bậc nhất của cả nước. Nghịch lý thứ hai, đó là ngay cả trong lòng một siêu đô thị thì phụ nữ, người cao tuổi, những nhóm có điều kiện kinh tế xã hội thấp hơn vẫn phải chịu sự loại trừ số, bất bình đẳng số rất cao. Chính những thành tựu tạo nên nền xã hội học 5.0 như tốc độ số hay sự tập trung vốn và hạ tầng số, lại đồng thời chính là những nguồn gốc dẫn đến sự bất bình đẳng mới - đó là bất bình đẳng số. Chính từ nơi đó, những “bác sĩ xã hội số” phải có trách nhiệm khám phá”, TS. Nguyễn Hữu Hoàng nêu rõ.
PGS.TS Nguyễn Đức Chiện, Phó Viện trưởng Viện Xã hội học và Tâm lý học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cũng thẳng thắn chỉ ra những khoảng trống tồn tại hiện nay trong nghiên cứu xã hội học nông thôn Nam Bộ.
“Xã hội học cần phải thực tế hơn, gắn với người dân, cộng đồng và mang tính ứng dụng nhiều hơn. Chúng ta không thuần lý thuyết mà phải chuyển từ vai trò quan sát trung gian sang đồng kiến tạo chính sách, trực tiếp tham gia giải quyết các vấn đề trong cộng đồng ở một bối cảnh mới”, PGS.TS Nguyễn Đức Chiện đề xuất.
Các diễn giả cũng thống nhất, trong xã hội hiện đại ngày nay, ngành không chỉ giúp giải thích các biến đổi xã hội mà còn có sứ mệnh dự báo, nhận diện các vấn đề phát sinh nhằm bảo vệ những nhóm đối tượng dễ bị tổn thương, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển. Bởi mọi sự phát triển cuối cùng phải hướng đến con người, chất lượng cuộc sống phải là một thước đo quan trọng của phát triển.
Chiều cùng ngày, hội thảo tiếp tục với các tiểu ban chuyên môn: Xã hội học đô thị, sinh kế xanh và biến đổi khí hậu; Cấu trúc xã hội, bình đẳng giới và đời sống cộng đồng; Nghiên cứu khoa học sinh viên.
Cũng trong ngày 25/9, Ngày Xã hội học Nam Bộ năm 2026 được tổ chức tại trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TPHCM), nhằm tạo không gian gặp gỡ, giao lưu, trao đổi học thuật và tăng cường kết nối giữa các nhà khoa học, giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên và sinh viên quan tâm đến lĩnh vực Xã hội học.
