Tin tứcKinh tế tuần hoàn đang trở thành hướng đi chiến lược trong quá trình chuyển đổi xanh và hướng tới mục tiêu Net Zero của TPHCM và nhiều địa phương. Các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, lưu trữ điện, xử lý và tái chế chất thải, sản xuất xanh và đô thị thông minh đang phát triển mạnh, góp phần giảm phát thải và tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng bền vững.
Tuy nhiên, quá trình này vẫn gặp nhiều thách thức như hạn chế về công nghệ, vốn xanh, tiêu chuẩn quốc tế và sự thiếu đồng bộ trong chính sách, dữ liệu và cơ chế thị trường carbon. Các chuyên gia cho rằng cần cụ thể hóa mục tiêu bằng mô hình thực tiễn, cơ chế tài chính phù hợp và vai trò dẫn dắt của khoa học công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo.
Trong bối cảnh chuyển đổi kép số và xanh, việc phát triển các hệ sinh thái kinh tế tuần hoàn tại khu đô thị và khu công nghệ cao được xem là nền tảng quan trọng, tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân, Viện trưởng, Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế Tuần hoàn, Đại học Quốc gia TPHCM cho biết: “Dự án chuyển đổi kép và cho khu công nghệ cao hướng tới mô hình Net zero, tôi sử dụng các khu nghiên cứu về chính sách đổi mới sáng tạo dựa vào sứ mệnh mục tiêu. Có năm trụ cột được xây dựng trong khuôn khổ của đề xuất này liên quan về hạ tầng số, hạ tầng xanh, kinh tế tuần hoàn, năng lượng tái tạo cũng như sử dụng hiệu quả năng lượng và đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế vùng.
Đề án thứ hai chúng tôi làm với UBND tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu cũ trong lĩnh vực năng lượng tái tạo gắn với kinh tế tuần hoàn. Chúng tôi đang xây dựng một đề án gắn với chuyển đổi kép cho khu đô thị Đại học Quốc gia, hướng tới một khu đô thị Net zero trung hòa carbon đến năm 2050. Đây là nội dung quan trọng nằm trong quyết định mới phê duyệt đầu năm 2026 của Thủ tướng về phát triển Đại học Quốc gia TPHCM.”
Kiểm kê khí nhà kính được xem là “xương sống” của quá trình giảm phát thải, bởi chỉ khi đo lường chính xác lượng phát thải, các địa phương và doanh nghiệp mới có thể xây dựng kịch bản giảm carbon hiệu quả, minh bạch và khả thi.
Ở góc độ quản lý và triển khai thực tế, nhiều ý kiến cho rằng tăng trưởng xanh cần được triển khai đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, đồng thời gắn chặt với mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, an sinh và thích ứng biến đổi khí hậu. Việc xây dựng các kế hoạch hành động cụ thể sẽ quyết định hiệu quả thực thi của chiến lược tăng trưởng xanh trong thời gian tới.
Tiến sĩ Nguyễn Kiều Lan Phương, Giảng viên Trường Đại học Nguyễn Tất Thành chia sẻ: “Ở góc độ địa phương, chúng tôi có kế hoạch tăng trưởng xanh và kế hoạch triển khai chiến lược phát triển xanh này. Ở cấp Trung ương có chiến lược tỉnh xanh đã ban hành một thời gian. Tuy nhiên, cơ sở phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính cũng là nhu cầu. Gần đây, chúng ta yêu cầu các doanh nghiệp phải thực hiện những tiêu chí đó để lựa chọn, hiện nay có khoảng hơn 2000 doanh nghiệp phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính.
Gần hơn chúng ta cũng có văn bản về kế hoạch hành động tăng trưởng xanh của TPHCM. Mục tiêu thúc đẩy phát triển bền vững kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải khí nhà kính để ứng phó với biến đổi khí hậu và các mục tiêu về công tác xã hội, xóa đói giảm nghèo và tăng trưởng kinh tế.”
Bên cạnh cơ chế chính sách và tài chính xanh, dữ liệu cũng đang trở thành yếu tố then chốt trong quá trình xây dựng mô hình phát triển bền vững. Các chuyên gia cho rằng nếu không có hệ thống dữ liệu đầy đủ, minh bạch và đáng tin cậy thì mọi kịch bản giảm phát thải hoặc dự báo tăng trưởng xanh đều khó đạt độ chính xác cần thiết.
Tiến sĩ Trần Thanh Tú, Giảng viên Trường Đại học Quốc tế, Đại học Quốc gia TPHCM nhận định: “Công cụ BESS nếu áp dụng cho cả một thành phố, mô hình sẽ cover được bốn nhóm đối tượng. Thứ nhất về kinh tế và xã hội thì nó là hai động lực chính để đưa đến nhu cầu tiêu thụ năng lượng. Từ đó dẫn đến phát thải khí nhà kính. Ngoài ra, bản thân năng lượng cũng có thể đóng góp, ví dụ như năng lượng tái tạo trong lưới điện. Như vậy, bây giờ năng lượng tái tạo mình thay đổi thì mình làm giảm hệ số phát thải thì nền kinh tế mình nó cũng xanh hơn, sạch hơn.
Đối với việc tính toán bằng sử dụng công cụ này thì bộ dữ liệu đầu vào nó quyết định chất lượng đầu ra. Nhưng ngoài việc thu nhập những dữ liệu về kinh tế xã hội, năng lượng, giao thông, chúng ta thấy rằng vai trò của những buổi tham vấn này rất quan trọng. Tại vì mình đưa ra con số, mình đưa ra những giả định ban đầu cho mô hình nhưng nếu không có những đánh giá về độ tin cậy hoặc những giả định đó từ các chuyên gia thì thực sự mô hình cũng chỉ là một công cụ. Dĩ nhiên, bên cạnh những công cụ đó nếu có sự tham vấn của các chuyên gia thì nó rất hữu ích.”
Có thể thấy, kinh tế tuần hoàn không còn là một lựa chọn mang tính xu hướng mà đang trở thành yêu cầu tất yếu trong quá trình tái cấu trúc nền kinh tế. Để đạt được mục tiêu Net Zero, Việt Nam cần đồng thời thúc đẩy đổi mới công nghệ, hoàn thiện cơ chế chính sách, phát triển thị trường carbon và nâng cao năng lực quản trị xanh của doanh nghiệp.
TPHCM được kỳ vọng sẽ đóng vai trò tiên phong trong việc xây dựng các mô hình đô thị xanh, khu công nghệ cao Net Zero và hệ sinh thái kinh tế tuần hoàn hiện đại. Nếu được triển khai đồng bộ, đây không chỉ là giải pháp ứng phó biến đổi khí hậu mà còn mở ra động lực tăng trưởng mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng cho một nền kinh tế xanh, bền vững trong tương lai.
