Tin tứcKhi Việt Nam nói chung TPHCM nói riêng hội nhập sâu rộng hơn, các doanh nghiệp thâm nhập nhiều thị trường, với nhiều luật chơi khác nhau… thì nguy cơ tranh chấp thương mại quốc tế cũng lớn hơn, phức tạp hơn. Chia sẻ thêm kinh nghiệm phòng tránh rủi ro trong giao thương quốc tế phóng viên Đài có cuộc phỏng vấn ông Trần Việt Anh, Trọng tài viên Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam, phó chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp TPHCM.
*Theo ông nhận định, doanh nghiệp Việt Nam thường bị vướng vào các tranh chấp ngoại thương nhiều nhất liên quan đến vấn đề nào?
Ông Trần Việt Anh: Nói về các tranh chấp ngoại thương, chúng ta phải nói rõ hơn đó là xuất nhập khẩu và trong đó, tranh chấp xuất khẩu là tương đối nhiều nhất. Những tranh chấp đa số liên quan đến vấn đề chất lượng hàng hóa là trước tiên, thứ hai là liên quan đến vấn đề thời gian giao hàng và thứ ba nữa là liên quan đến sự không trung thực của người bán hoặc là người mua. Sự không trung thực này xảy ra rất là nhiều. Có nghĩa là, khách hàng có thể là muốn hủy đơn hàng và đưa ra những lý do mang tính chất thiên về hướng của đất nước, quê hương của người mua để tạo ra khó khăn cho người bán.
Một trong những tranh chấp nữa đó là tình trạng thất thoát hàng trong quá trình lưu chuyển, từ cảng nước bán tới cảng nước mua, đây là lý do mà họ không nhận hàng hoặc là họ yêu cầu đền bù. Một tranh chấp rất phổ biến nữa là, hàng được lấy ra khỏi cảng nhưng chứng từ gốc thì vẫn còn, đang nằm ở người bán, chưa gửi đi… Đó là những tranh chấp khá phổ biến, không phải bây giờ mà cũng nhiều chục năm nay, nhưng đối với nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam, những hoạt động ngoại thương chưa rành rẽ, nên hay vướng tranh chấp. Một hạn chế nữa là, khi tranh chấp xảy ra, gần như chúng ta không bao giờ đưa ra Tòa án quốc tế hoặc là những xử lý pháp lý mang tính quốc tế vì chi phí quá cao và cái rủi ro nó khá lớn đối với những cái doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia vào những hoạt động thương mại này.
Thất thoát hàng trong quá trình lưu chuyển là một trong những nguyên nhân dẫn đến tranh chấp - Ảnh minh họa: internet
*Cụ thể trong quá trình hợp tác mua bán, doanh nghiệp cần làm gì để phòng trách rủi ro có thể xảy ra?
Ông Trần Việt Anh: Đầu tiên là doanh nghiệp phải xác định đối tác trong hoạt động liên quan đến xuất nhập khẩu của mình, thứ nhất là logistic, thứ hai là ngân hàng. Vì bản thân doanh nghiệp không thể nào hiểu về pháp lý đối ngoại, về các hình thức thanh toán trong giao dịch quốc tế như ngân hàng được, mà tất cả chúng ta phải thông qua các ngân hàng, và ngân hàng sẽ làm việc với ngân hàng đối tác, tự đánh giá niềm tin với nhau. Thứ ba nữa là, tất cả các hoạt động thanh toán đặt cọc chứng từ doanh nghiệp phải đi thẳng qua ngân hàng. Hiện rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam mua bán với nước ngoài thường làm trực tiếp với đối tác, có thể họ đặt cọc, sau đó giao hàng và gửi thẳng bộ chứng từ hoặc có thể doanh nghiệp, cho luôn những cái lệnh để đối tác nhận hàng, mà gần như không qua ngân hàng.
Điều quan trọng nữa là, doanh nghiệp Việt thường không làm việc trực tiếp với các hãng tàu có uy tín mà chỉ thông qua các đại lý, đại diện đôi khi rất nhỏ… nên không có sự cam kết chắc chắn. Do đó, doanh nghiệp cần chọn những hãng tàu lớn ở từng khu vực và có uy tín, bởi họ không bao giờ đánh mất uy tín của mình vì một, hai công hàng. Điều quan trọng nữa là doanh nghiệp phải tìm và lựa chọn đối tác hợp tác. Nếu là đối tác ban đầu thì bắt buộc phải có những thỏa thuận, cam kết, doanh nghiệp phải thăm và biết được đối tác đó… tất cả những ràng buộc về pháp lý phải chặt chẽ. Và ràng buộc về pháp lý cũng không quan trọng bằng ràng buộc về thanh toán, để làm sao chúng ta có thể nhận được đủ tiền khi khách hàng đã lấy hàng. Đây mới là điều hết sức quan trọng.
Còn với những khách hàng truyền thống thì, đây là điều doanh nghiệp Việt Nam nên nuôi dưỡng. Vì đối với các doanh nghiệp nước ngoài, khi niềm tin được xây dựng thì thủ tục pháp lý họ sẽ được đặt nhẹ hơn, đó là sự tin cậy. Do đó, chúng ta phải xây dựng một cái đội ngũ khách hàng, những người mua hàng nước ngoài thật sự ổn định, thật sự truyền thống và thật sự bền vững. Đây là điều rất quan trọng nhất.
*Trường hợp đã vướng vào tranh chấp ngoại thương rồi thì, lời khuyên của ông dành doanh nghiệp là gì?
Ông Trần Việt Anh: Đầu tiên, doanh nghiệp nên tham gia vào tổ chức của Hiệp hội, phải làm việc lại với đối tác tín dụng của mình. Ví dụ, doanh nghiệp kinh doanh lô điều bị thất thoát thì Hiệp hội Điều phải lên tiếng và Hiệp hội điều sẽ làm việc với đại diện Việt Nam ở khu vực lô hạt điều đấy, nên việc thông qua Hiệp hội là quan trọng. Thứ hai là, phải tập hợp những người đã có rủi ro như mình để xem có thể tiến hành pháp lý được không. Nhưng theo tôi biết thì tiến hành pháp lý đối với các nước ngoài rất khó và chi phí rất cao, nhiều khi còn cao gấp nhiều lần lô hàng của doanh nghiệp. Hơn thế, bản thân pháp lý của doanh nghiệp Việt Nam còn rất yếu, nên chúng ta không thể làm việc được với họ. Khi một đối tác nước ngoài làm thì họ luôn luôn có những văn phòng luật sư rất chuyên nghiệp, luật sư bên đấy còn đi tìm tất cả cái kẽ hở để họ có nguồn thu, còn chúng ta thì lại không có luật sư và đến khi có chuyện rồi thì bắt đầu mới làm hồ sơ từ đầu, như thế chúng ta lại không có được cơ hội thắng kiện lớn.
Doanh nghiệp cần lưu ý, khi kinh doanh buôn bán với đối tác nào, thị trường và nhà xuất khẩu nào thì phải hiểu rất rõ về luật của đất nước đó và phải đánh giá kỹ về rủi ro đất nước đó. Có những vùng đất, có những khu vực mà gần như là những nhà xuất khẩu họ luôn luôn cảm thấy không muốn làm ăn ở đó nữa vì rủi ro rất cao, giá bán rất cao nhưng rủi ro thất thoát rất là lớn và có những đối tượng khách hàng ở những nước văn minh, gần như là không bao giờ họ mang tiếng. Ví dụ như ở Nhật Bản, thì những chuyện mang tính chất tranh chấp gần như rất ít, nhưng thường xuyên tranh chấp về chất lượng lại thuộc về chúng ta. Nhưng, tranh chấp về chất lượng thì chúng ta phải xem lại mình và phải khắc phục ngay cái chuyện đấy, vì đó là ảnh hưởng uy tín của doanh nghiệp, uy tín của chính quốc gia. Còn tranh chấp về tài chính, về tiền bạc, về mất mát thì doanh nghiệp phải hiểu và nắm rõ pháp lý và đặc biệt là doanh nghiệp phải có bộ phận pháp lý đằng. Bộ phận pháp lý này phải hiểu về luật quốc tế chứ hiểu chỉ có mỗi luật Việt Nam không thì không làm được, và phải thường xuyên tham gia vào những sự kiện, những vụ tranh chấp ở cái đất nước đấy, ở khu vực đấy thường xuyên xảy ra thì mới có kinh nghiệm.
*Cảm ơn ông.
