Tin tức
Sau nhiều năm liên tục giữ vị trí hàng đầu thế giới về sản lượng gạo xuất khẩu, ngành hàng lúa gạo Việt Nam đang từng bước chuyển đổi sang giảm lượng, tăng chất, tăng giá bán.
Cơ cấu chủng loại gạo xuất khẩu đã có sự thay đổi, dần chuyển dịch sang các loại gạo có giá trị gia tăng cao như gạo thơm, gạo đặc sản, gạo hữu cơ, gạo Japonica... Mục tiêu là tăng kim ngạch xuất khẩu và nâng cao đời sống cho nông dân trồng lúa.
Chinh phục và mở rộng thị trường
Việc Ấn Độ cấm xuất khẩu gạo tấm, nâng thuế xuất khẩu gạo trắng và gạo lứt lên 20% đang làm tác động không nhỏ tới thị trường 3 tỷ dân sử dụng gạo trên thế giới. Việt Nam vốn là nước xuất khẩu gạo lớn của thế giới cũng không nằm ngoài diễn biến trên.
Trong bối cảnh giá gạo xuất khẩu của Việt Nam liên tiếp tăng trong thời gian qua, nhiều khách hàng trước đây của Ấn Độ đã chuyển hướng sang Việt Nam, Thủ tướng Chính phủ đã có chỉ đạo yêu cầu các Bộ liên quan nghiên cứu việc Ấn Độ cấm xuất khẩu gạo và có giải pháp ổn định thị trường giá cả lúa gạo và bảo đảm lợi ích người nông dân.
Tin từ Sở hàng hoá Việt Nam, giá gạo 5% tấm của Việt Nam đang được xuất khẩu với mức 433 USD/tấn, tăng khoảng 10% so với thời điểm đầu năm nay.
Ông Dương Đức Quan, Phó Tổng Giám đốc Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) cho biết: "Nhìn chung, bức tranh cung cầu của thị trường gạo đang thiên về một xu hướng tăng trong giai đoạn quý IV năm 2022 và đầu năm 2023. Thời tiết khắc nghiệt ở nhiều quốc gia châu Á, nơi chiếm 90% sản lượng gạo toàn cầu, đang đặt nguồn cung gạo vào tình trạng thiếu hụt đáng báo động.
Việc Ấn Độ cấm xuất khẩu khẩu, trong khi Trung Quốc dự báo sẽ nhập khẩu kỷ lục 6 triệu tấn gạo trong năm tới sẽ là cơ hội cho ngành xuất khẩu gạo của Việt Nam. Trong bối cảnh nguồn cung sụt giảm, nhu cầu ổn định, theo tôi giá gạo thế giới và giá gạo xuất khẩu của Việt Nam sẽ còn tiếp tục tăng trong thời gian tới".
Theo các doanh nghiệp, khi các nhà xuất khẩu Ấn Độ ngừng ký hợp đồng mới, các bên mua đang cố gắng đảm bảo nguồn cung từ Việt Nam, Thái Lan và Myanmar. Từ thực tế trên, Hiệp hội lương thực Việt Nam dự kiến 4 tháng cuối năm sẽ xuất khẩu khoảng 1,5 đến 1,7 triệu tấn, như vậy cả năm sản lượng xuất khẩu sẽ rơi vào từ 6,3 đến 6,5 triệu tấn, cao hơn khoảng từ 1 trăm đến 2 trăm nghìn tấn so với năm ngoái. Nhiều doanh nghiệp đứng trước cơ hội đẩy nhanh xuất khẩu.
Nâng tầm giá trị để gia nhập thị trường
Theo các chuyên gia, sản lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam khá ổn định qua các năm từ 6,3 đến 6,5 triệu tấn, thời gian tới việc đẩy nhanh sản lượng xuất khẩu cũng không phải dễ vì còn phải đảm bảo an ninh lương thực cho 100 triệu dân trong nước. Vì thế bài toán kinh tế ở đây là nâng chất lượng và giá bán gạo Việt Nam.
Ông Trịnh Bá Ninh, chuyên gia nông nghiệp, cho biết: "Sẽ tập trung giá trị tăng lên chứ không đua về số lượng nữa và chiến lược của chúng ta sẽ giữ lại tầm 3,5 - 4 triệu tấn gạo xuất khẩu nhưng giá gấp đôi. Đây không phải cuộc đua số lượng nữa mà cuộc đua giá trị thu về".
Có như vậy mới đảm bảo thu nhập cho người trồng lúa khi giá vật tư đầu vào đã tăng cao trong suốt thời gian qua.
Hiện nay, hơn 80% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam là gạo chất lượng cao, vừa qua đã có những tấn gạo được xuất khẩu với giá trên 800 USD/tấn - 1000 USD/tấn. Rõ ràng cơ hội để gạo Việt Nam nâng cao giá trị là hiện hữu trong thời gian tới.
Thực tế xuất khẩu gạo của Việt Nam đã và đang chuyển dịch đúng theo các định hướng trên của Chính phủ, Bộ NN&PTNT. Tính đến nay, xuất khẩu gạo trắng chiếm 46,7%, gạo thơm các loại chiếm 33%.
Chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu gạo giai đoạn 2017-2020, định hướng đến năm 2030 cũng đi theo hướng điều chỉnh giảm dần lượng gạo hàng hóa xuất khẩu nhưng giữ ổn định và tăng trị giá xuất khẩu gạo; chuyển dịch cơ cấu mặt hàng xuất khẩu tăng tỷ lệ gạo xuất khẩu trực tiếp và mang thương hiệu gạo Việt Nam.
Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt Lê Thanh Tùng cho biết, chất lượng gạo xuất khẩu được nâng cao xuất phát từ việc tập trung đẩy mạnh gieo trồng các giống lúa thơm, lúa chất lượng cao. Cụ thể vụ hè thu 2022, toàn vùng đồng bằng sông Cửu Long xuống giống 1.493 nghìn ha, thì giống lúa thơm, đặc sản đạt 15,24 %; giống lúa chất lượng cao đạt 68,33%, tăng 20,33% so với cùng kỳ.
Việc tăng tỷ lệ sử dụng giống lúa xác nhận và nguyên chủng cũng giúp tăng năng suất và chất lượng lúa gạo hàng hóa.
Một trong những “mắt xích” quan trọng trong tái cơ cấu ngành lúa gạo là liên kết, nhất là liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp để tạo ra chuỗi sản xuất, chế biến, tiêu thụ khép kín.
Những năm qua, mối liên kết này vẫn được coi là “nút thắt” lớn nhất đối với sản xuất lúa gạo, nên khi được tháo gỡ, đã tạo ra sự biến chuyển nhanh chóng cho ngành hàng lúa gạo cả ở khâu sản xuất và kinh doanh.
Bộ NN&PTNT đã triển khai Dự án chuyển đổi nông nghiệp bền vững Việt Nam (VnSAT) tại 8 tỉnh, thành phố ĐBSCL nhằm tăng cường khả năng cạnh tranh của ngành hàng lúa gạo, tăng thu nhập cho nông dân.
Chính phủ cũng vừa giao Bộ NN&PTNT xây dựng đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao nhằm nâng cao giá trị, thu nhập của người dân, bảo đảm an ninh lương thực và phục vụ chế biến, xuất khẩu.
Trong đó tập trung định hướng vùng nguyên liệu cần gắn với hệ thống logistic phù hợp, tận dụng sử dụng phế phụ phẩm trong sản xuất lúa, chế biến sâu, đa dạng các sản phẩm từ gạo, phụ phẩm từ lúa gạo nhằm gia tăng giá trị hạt gạo; sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu; khuyến khích thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư, và tạo mọi điều kiện về cơ chế chính sách đầu tư theo chuỗi giá trị.
Tại thị trường EU, rất nhiều quốc gia có nhu cầu về nhập khẩu gạo đã và đang mở ra cơ hội cho gạo Việt thâm nhập, khai thác. Đơn cử như thị trường Anh, theo ông Nguyễn Cảnh Cường - Tham tán thương mại Việt Nam tại Vương quốc Anh, Việt Nam đứng thứ 15 trong các nước xuất khẩu gạo sang Anh với thị phần chỉ có 0,42%. Số liệu thống kê cho biết, trong năm 2020, khối lượng gạo nhập khẩu vào Anh đã tăng thêm 13,5% từ 671.601 tấn (năm 2019) lên 762.526 tấn.
Tại thị trường EU, gạo Việt Nam đã bước đầu “đặt nền móng” cho tiến trình xác lập thương hiệu thông qua lượng gạo xuất khẩu tăng dần theo từng năm với giá bán ở mức cao, từ 800 đến hơn 1.000 USD/tấn.
Cùng với lợi thế từ Hiệp định thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA), “cánh cửa” cho gạo Việt xuất sang EU đang rất rộng mở.
