Nhờ AI sắm Tết: Kinh nghiệm “thời ông bà” đang bị thách thức?

Sự tiện lợi mà AI mang lại đang làm thay đổi thói quen tiêu dùng, đồng thời đặt ra không ít rủi ro nếu người dùng thiếu tỉnh táo.

AI dần trở thành “trợ lý” sắm Tết của người Việt

Việc sử dụng các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ mua sắm quần áo, mỹ phẩm, đồ gia dụng… đang dần trở thành thói quen của nhiều người trẻ, nhất là trong bối cảnh mua sắm trực tuyến bùng nổ dịp Tết.

Với nhiều người, càng sử dụng AI, cảm giác “nghiện” càng rõ rệt vì tiết kiệm thời gian và giảm bớt sự phân vân khi lựa chọn.

Tại một cửa hàng áo dài trên đường Nguyễn Trãi (TPHCM), Trần Thị Hải Yến (23 tuổi) bối rối giữa hai mẫu áo dài màu hồng và xanh dương.

Thay vì hỏi nhân viên bán hàng, Yến mặc thử, chụp ảnh rồi gửi lên ChatGPT để nhờ tư vấn.

“Mình hay phân vân, nhờ AI chọn giúp cho nhanh, đỡ phải nghĩ nhiều”, Yến chia sẻ.

Không chỉ ở cửa hàng truyền thống, AI còn được tận dụng mạnh mẽ khi mua sắm trên các sàn thương mại điện tử.

Bích Thủy (25 tuổi) cho biết, mỗi khi phân vân giữa nhiều sản phẩm, cô thường chụp màn hình rồi gửi cho AI phân tích.

“AI trả lời rất chi tiết, từ kiểu dáng, độ bền đến việc có lỗi mốt hay không, nên mình khá tin”, Thủy nói.

Ngoài mua sắm, nhiều người còn nhờ AI tư vấn phong tục Tết, cách bày mâm ngũ quả, chọn hoa, chuẩn bị lễ cúng.

Anh Hữu Hải (TPHCM) cho biết do bận rộn công việc, anh sử dụng AI để lập danh sách đồ cần mua và gợi ý cách sắp xếp bàn thờ. “Chỉ cần chụp ảnh bàn cúng, AI gợi ý vài cách bày biện rất tiện”, anh Hải cho hay.

AI tác động mạnh đến hành vi tiêu dùng

Theo ông Nguyễn Mạnh Tấn, Giám đốc marketing (CMO) của Haravan, AI đang tham gia ngày càng sâu vào quá trình mua sắm của người tiêu dùng Việt Nam, từ khâu tìm kiếm, so sánh đến ra quyết định.

Công nghệ này giúp cá nhân hóa trải nghiệm mua sắm, nâng cao tỉ lệ chốt đơn trên môi trường số.

Tuy nhiên, điều này cũng buộc các thương hiệu phải thay đổi cách tiếp cận. Nếu nội dung không được tối ưu để AI “hiểu” và ưu tiên hiển thị, khả năng tiếp cận khách hàng sẽ ngày càng thu hẹp, ngay cả khi sản phẩm có chất lượng tốt.

Nguy cơ bị “thao túng” bởi nội dung AI

Bên cạnh lợi ích, sự phát triển mạnh mẽ của AI trong bán hàng trực tuyến cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Trên các nền tảng như TikTok Shop, Shopee hay Facebook, ngày càng xuất hiện nhiều tài khoản bán hàng sử dụng hình ảnh, video và nhân vật hoàn toàn do AI tạo ra, từ gương mặt đến giọng nói.

Nhiều video có lời giới thiệu hấp dẫn, ngôn từ gần gũi, khiến người xem dễ tin tưởng. Tuy nhiên, không ít trường hợp sản phẩm thực tế khác xa hình ảnh quảng cáo, gây thất vọng cho người mua.

Ông Nguyễn Lâm Thanh, Tổng giám đốc TikTok Việt Nam, cho biết nền tảng đang hướng đến việc gắn nhãn nội dung do AI tạo ra để người dùng chủ động nhận biết.

Những nội dung vi phạm pháp luật quảng cáo hoặc tiêu chuẩn cộng đồng sẽ bị xử lý, hạn chế phân phối hoặc yêu cầu dừng phát sóng đối với livestream.

Theo ông Nguyễn Mạnh Tấn, việc minh bạch nội dung do AI tạo ra là cần thiết để tránh gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng, đồng thời phải gắn với bảo vệ dữ liệu cá nhân và tuân thủ quy định pháp luật.

Dùng “thư ký” AI sao cho khôn ngoan?

Theo ông Trịnh Nguyễn Thiên Phước, Giám đốc công nghệ Công ty Gianty Việt Nam, bản chất của AI là tối ưu hóa thông tin rất nhanh, nhưng quá trình “nén” này luôn đi kèm sự mất mát chi tiết.

Những yếu tố quan trọng như chính sách đổi trả, phí phát sinh hay đánh giá tiêu cực dễ bị bỏ qua.

“AI nói nghe hợp lý không đồng nghĩa đó là lựa chọn tốt nhất cho mục tiêu của người mua”, ông Phước nhận định.

Vì vậy, thay vì hỏi “nên mua gì”, người dùng nên yêu cầu AI đưa ra các tiêu chí loại trừ – những lý do khiến một sản phẩm không nên mua.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng khuyến cáo không nên chia sẻ tràn lan thông tin cá nhân, hình ảnh giấy tờ vào các đoạn chat với AI.

Người dùng nên che bớt dữ liệu nhạy cảm và luôn thực hiện giao dịch trên nền tảng chính thức, lưu lại hóa đơn và chính sách đổi trả.