Theo nhiều thống kê cho thấy, một lượng lớn thực phẩm bị vứt bỏ mỗi tuần mà không hề được dùng tới - rau héo trong hộc tủ lạnh, thịt cá cấp đông quá lâu, hay đơn giản là mua trùng vì quên mất nhà đã có sẵn. Phần lớn nguyên nhân không nằm ở việc "mua nhiều" mà ở việc lãng phí thực phẩm ngay từ khâu lên kế hoạch mua sắm.
Chỉ với vài thay đổi nhỏ trước và trong lúc đi chợ, có thể kiểm soát được lượng thực phẩm mua về sát với nhu cầu thực tế, vừa tiết kiệm chi phí vừa giảm đồ ăn phải bỏ đi.
Vì sao lên thực đơn trước giúp giảm lãng phí thực phẩm?
Khi không có thực đơn cụ thể, việc mua sắm thường dựa vào cảm tính: thấy rau tươi thì mua, thấy thịt giảm giá thì mua thêm, dẫn đến tình trạng nhà có quá nhiều nguyên liệu nhưng không biết nấu món gì cho hết trước khi hỏng.
Lên thực đơn trước khi đi chợ giúp xác định rõ cần mua loại gì, số lượng bao nhiêu, từ đó cắt giảm được phần lớn các khoản mua "ngẫu hứng" không nằm trong kế hoạch.
- Giảm số lần đi chợ: Có thực đơn rõ ràng, một tuần chỉ cần đi chợ 2-3 lần thay vì gần như ngày nào cũng ghé qua vì "thiếu món gì đó".
- Tránh mua trùng: Biết chính xác tủ lạnh còn gì, thực đơn cần gì, hạn chế việc mua thêm một loại gia vị hay rau củ đã có sẵn trong nhà.
- Dễ kiểm soát ngân sách: Danh sách mua sắm bám theo thực đơn giúp ước lượng chi phí trước, tránh chi tiêu vượt dự tính.
Cách lập thực đơn tuần và danh sách mua sắm bám sát nhu cầu
Một thực đơn tuần không cần quá cầu kỳ, chỉ cần đủ để hình dung được các bữa ăn chính trong 5-7 ngày tới, từ đó suy ra danh sách nguyên liệu cần mua.
Tính khẩu phần theo số thành viên trong nhà
Một nguyên nhân phổ biến khiến thực phẩm dư thừa là mua theo thói quen cũ dù số người ăn trong nhà đã thay đổi.
Trước khi lên danh sách, nên ước lượng lại khẩu phần theo đúng số thành viên hiện tại: trung bình mỗi người lớn cần khoảng 100-150g thịt/cá hoặc 1-2 loại rau củ cho một bữa chính.
Với các món dùng nhiều lần trong tuần như gạo, trứng, gia vị khô, có thể mua dự trữ nhiều hơn vì ít hư hỏng. Với rau xanh, hải sản tươi nên mua sát với số bữa thực tế sẽ nấu.
Kiểm tra tủ lạnh, tủ bếp trước khi lên danh sách
Trước khi viết danh sách mua sắm, hãy dành 5 phút mở tủ lạnh và tủ bếp để kiểm tra những gì đã có sẵn, đặc biệt là các nguyên liệu dễ bị quên như gia vị, đồ đông lạnh, rau củ mua từ lần trước. Việc này giúp tránh mua trùng và đồng thời nhắc nhớ ưu tiên dùng hết những món sắp hết hạn trước khi mua thêm đồ mới.
Mẹo kiểm soát giỏ hàng khi ở chợ/siêu thị
Có danh sách trong tay là bước khởi đầu, nhưng việc giữ được sự tỉnh táo khi đứng trước hàng loạt lựa chọn ở chợ hay siêu thị mới là yếu tố quyết định có mua dư hay không.
Ăn no trước khi đi chợ
Đi chợ hoặc siêu thị khi đang đói rất dễ khiến việc mua sắm trở nên cảm tính, thấy món gì cũng muốn mua. Ăn nhẹ trước khi đi giúp giữ được sự tỉnh táo, tập trung vào đúng danh sách đã chuẩn bị.
Bám sát danh sách, tránh mua theo combo khuyến mãi
Các combo khuyến mãi "mua 2 tặng 1" hay giảm giá theo lốc thường khiến người mua lấy nhiều hơn mức cần dùng, trong khi phần dư không kịp sử dụng trước khi hỏng.
Để không phải mua dư hãy nhớ: Nếu món khuyến mãi không có trong danh sách hoặc vượt quá nhu cầu thực tế của gia đình, tốt nhất nên bỏ qua dù giá có hấp dẫn đến đâu.
Ưu tiên mua đủ dùng trong 3-5 ngày thay vì tích trữ
Với rau củ, thịt cá tươi, nên mua lượng vừa đủ dùng trong khoảng 3-5 ngày tới thay vì mua một lần cho cả tuần hoặc cả tháng. Thực phẩm tươi để càng lâu càng mất chất và dễ hỏng, trong khi mua với lượng vừa phải sẽ giúp linh hoạt điều chỉnh thực đơn nếu kế hoạch nấu nướng thay đổi.
- Ưu tiên mua trước: Rau lá xanh, hải sản, đồ tươi dễ hỏng - chỉ mua đủ dùng trong vài ngày gần nhất.
- Có thể mua trước nhiều hơn: Gạo, đồ khô, gia vị, trứng - những món có thời gian bảo quản dài hơn.
- Luôn kiểm tra hạn sử dụng: Với thực phẩm đóng gói, ưu tiên chọn sản phẩm có hạn sử dụng xa nhất nếu không có ý định dùng ngay trong vài ngày tới.
Thay đổi thói quen đi chợ không cần phức tạp chỉ cần dành vài phút lên thực đơn, kiểm tra tủ lạnh trước khi đi và giữ nguyên tắc bám sát danh sách khi mua sắm, lượng thực phẩm bị lãng phí mỗi tuần có thể giảm đáng kể.
Nên đi chợ bao nhiêu lần một tuần để vừa tươi vừa không lãng phí?
Khoảng 2-3 lần/tuần là hợp lý với hầu hết gia đình: đủ để thực phẩm luôn tươi mới mà không phải đi chợ mỗi ngày. Có thể mua đồ khô, gia vị cho cả tuần trong một lần, còn rau củ, thịt cá tươi chia thành 2-3 lần mua nhỏ.
Mua đồ theo combo khuyến mãi có thực sự tiết kiệm không?
Chỉ thực sự tiết kiệm nếu gia đình chắc chắn dùng hết phần khuyến mãi đó trước khi hỏng. Nếu phải bỏ đi một phần vì mua quá nhiều, mức giá rẻ ban đầu không còn ý nghĩa
Nếu lỡ mua dư thực phẩm thì nên làm gì?
Nên phân loại và bảo quản đúng cách ngay khi về đến nhà, sơ chế trước những phần chưa dùng ngay rồi cấp đông, đồng thời điều chỉnh thực đơn những ngày tiếp theo để ưu tiên dùng hết phần thực phẩm dư trước khi mua thêm.
Phần tiếp theo của chuỗi bài này hướng dẫn cách bảo quản thực phẩm sau khi mua về và cách tận dụng thực phẩm sắp hỏng thay vì vứt bỏ.
