Tin tứcTrong đó có một điểm mới rất quan trọng, được người dân quan tâm là Luật Cư trú 2020 bỏ điều kiện riêng khi nhập khẩu vào các thành phố trực thuộc Trung ương như Hà Nội, TPHCM... Để làm rõ những điểm mới, những thay đổi của Luật Cư trú 2020, VOH trao đổi với Luật sư Nguyễn Văn Hậu – Phó Chủ tịch Hội Luật gia TPHCM.
Luật sư Nguyễn Văn Hậu – Phó Chủ tịch Hội Luật gia TPHCM. Ảnh: VNE
*VOH: Luật sư có thể cho biết ý nghĩa của việc Luật Cư trú sửa đổi được Quốc hội thông qua ngày 1/11/2020 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2021? Việc sửa đổi Luật có những tác động như thế nào đến đời sống người dân?
Luật sư Nguyễn Văn Hậu: Theo tôi, việc bỏ sổ hộ khẩu để thực hiện quản lý dân cư thông qua số định danh cá nhân cập nhật từ cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, người dân sẽ được hưởng rất nhiều thay đổi tích cực. Quyền tự do cư trú, quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở, về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân gồm quyền con người, quyền công dân được Nhà nước công nhận, tôn trọng, bảo vệ.
Hiện tại người dân khi đi giao dịch thì phải mang theo rất nhiều giấy tờ như: Chứng minh nhân dân, sổ hộ khẩu, giấy chứng nhận kết hôn, bằng lái xe,... Khi hoàn thành cơ sở dữ liệu quốc gia về cư dân, người dân không cần mang theo các loại giấy tờ nêu trên, không phải công chứng, chứng thực các loại giấy tờ này mà chỉ mang theo thẻ căn cước công cân hoặc cung cấp mã số định danh cá nhân cho cơ quan chức năng.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý dân cư sẽ nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan nhà nước, tăng cường công khai, minh bạch thông tin, đơn giản hóa giấy tờ, giảm phiền hà, tiết kiệm chi phí, cung cấp dịch vụ tốt hơn cho người dân và doanh nghiệp, cho các cơ quan hành chính nhà nước trong việc khai thác dữ liệu, giảm nguồn lực thực hiện nhập các trường thông tin trùng lặp về công dân và giảm tải được khối lượng hồ sơ, giấy tờ đang lưu trữ tại cơ quan hành chính nhà nước.
Phương thức quản lý cư trú mới mang tính khả thi rất cao.
Hiện nay, nước ta đang đẩy nhanh thực hiện dự án “Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư” và cấp và quản lý căn cước công dân cho người dân nhằm đáp ứng kịp thời nhu cầu về sự thuận tiện và quyền lợi liên quan cho người dân.
Phương thức quản lý cư trú mới chỉ có thể được vận hành thông suốt trên cơ sở tất cả công dân Việt Nam đã được cấp số định danh cá nhân, nền tảng công nghệ để vận hành phương thức quản lý cư trú mới là cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và cơ sở dữ liệu về cư trú.
*VOH: Theo luật sư, việc thay đổi phương thức quản lý dân cư từ sổ hộ khẩu sang mã số định danh cá nhân phù hợp với chủ trương xây dựng Chính phủ điện tử sẽ có ý nghĩa như thế nào?
Luật sư Nguyễn Văn Hậu: Cách quản lý dân cư về sổ hộ khẩu có tuổi đời 70 năm. Quyển sổ tuy mỏng nhưng gắn liền với nhiều thủ tục hành chính.
Việc lựa chọn giải pháp thực hiện quản lý dân cư thông qua số định danh cá nhân được cập nhật thông tin trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để thay thế hình thức quản lý bằng sổ hộ khẩu và sổ tạm trú là phù hợp với yêu cầu thực tiễn hiện nay khi tốc độ phát triển công nghệ thông tin ngày càng mạnh mẽ.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý dân cư khiến cho việc kết nối thông tin giữa các ngành, lĩnh vực trong việc quản lý dân cư được thuận lợi hơn rất nhiều so với việc quản lý bằng phương thức thủ công. Do đó, yêu cầu về chuẩn hóa một con số, mã số để cấp cho mỗi công dân, đồng thời tập trung nguồn lực để thực hiện điện tử hóa các thông tin về công dân là nhu cầu tất yếu trong công tác quản lý nhà nước về dân cư.
*VOH: Như vậy, có phải tất cả tất cả Sổ hộ khẩu, Sổ đăng ký tạm trú đã được cấp đều bị bãi bỏ từ 1/7/2021 hay không?
Luật sư Nguyễn Văn Hậu: Kể từ ngày Luật này có hiệu lực thi hành, sổ hộ khẩu, sổ tạm trú đã được cấp vẫn được sử dụng và có giá trị như giấy tờ, tài liệu xác nhận về cư trú theo quy định của Luật này cho đến hết ngày 31 tháng 12 năm 2022.
Như vậy, từ ngày 1/7 sẽ bỏ toàn bộ các quy định về thủ tục cấp đổi, cấp lại sổ hộ khẩu, cấp giấy chuyển hộ khẩu. Những sổ hộ khẩu, sổ tạm trú đã cấp vẫn được sử dụng và có giá trị cho đến hết ngày 31/12/2022.
Nếu thông tin trong sổ hộ khẩu, sổ tạm trú đã cấp khác với thông tin trong Cơ sở dữ liệu về cư trú thì sử dụng thông tin trong Cơ sở dữ liệu về cư trú. Khi người dân đăng ký, khai báo về cư trú dẫn đến thay đổi thông tin trong sổ hộ khẩu, sổ tạm trú thì công an có trách nhiệm cập nhật vào cơ sở dữ liệu, đồng thời thu hồi sổ hộ khẩu, sổ tạm trú và không cấp mới các loại sổ này.
*VOH: Luật Cư trú 2020 quy định như thế nào về vấn đề xoá đăng ký thường trú? Cụ thể là những trường hợp nào sẽ bị xóa hộ khẩu?
Luật sư Nguyễn Văn Hậu: Từ ngày 01/7/2021, Luật Cư trú 2020 quy định cụ thể 9 trường hợp sẽ bị xóa hộ khẩu gồm:
Công dân chết; có quyết định của Tòa án tuyên bố mất tích hoặc đã chết.
Công dân ra nước ngoài để định cư.
Công dân đã có quyết định hủy bỏ đăng ký thường trú quy định tại Điều 35 của Luật Luật Cư trú 2020.
Công dân vắng mặt liên tục tại nơi thường trú từ 12 tháng trở lên mà không đăng ký tạm trú tại chỗ ở khác hoặc không khai báo tạm vắng, trừ trường hợp xuất cảnh ra nước ngoài nhưng không phải để định cư hoặc trường hợp đang chấp hành án phạt tù.
Người đã được cơ quan thẩm quyền cho thôi quốc tịch Việt Nam, tước quốc tịch Việt Nam, hủy bỏ quyết định cho nhập quốc tịch Việt Nam.
Người đã đăng ký thường trú tại chỗ ở do thuê, mượn, ở nhờ nhưng đã chấm dứt việc thuê, mượn, ở nhờ mà sau 12 tháng kể từ ngày chấm dứt việc thuê, mượn, ở nhờ vẫn chưa đăng ký thường trú tại chỗ ở mới.
Người đã đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp nhưng sau đó quyền sở hữu chỗ ở đó đã chuyển cho người khác mà sau 12 tháng kể từ ngày chuyển quyền sở hữu vẫn chưa đăng ký thường trú tại chỗ ở mới, trừ trường hợp được chủ sở hữu mới đồng ý tiếp tục cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ và cho đăng ký thường trú tại chỗ ở đó.
Người đã đăng ký thường trú tại chỗ ở do thuê, mượn, ở nhờ nhưng đã chấm dứt việc thuê, mượn, ở nhờ và không được người cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ đồng ý cho giữ đăng ký thường trú tại chỗ ở đó.
Người đã đăng ký thường trú tại chỗ ở đã bị phá dỡ, tịch thu theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc tại phương tiện đã bị xóa đăng ký phương tiện theo quy định của pháp luật.
*VOH: Người dân cũng rất quan tâm đến quy định bỏ điều kiện riêng khi nhập khẩu vào các thành phố trực thuộc Trung ương như Hà Nội, TPHCM. Luật sư có thể giải thích rõ hơn về quy định này?
Luật sư Nguyễn Văn Hậu: Hiện nay, tại điều 19 và điều 20 của Luật Cư trú cũ năm 2016 quy định riêng về điều kiện đăng ký thường trú tại các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, tại nội thành Thủ đô Hà Nội. Tuy nhiên, có một điểm mới là kể từ ngày 1/7/2021 thì điều kiện đăng ký thường trú theo quy định của Luật Cư trú 2020 là được đăng ký thường trú tại tất cả các tỉnh, thành trên cả nước. Như vậy là không có sự phân biệt và thống nhất trên phạm vi toàn quốc.
*VOH: Khi chuyển đổi sang phương thức quản lý cư trú thông qua số định danh cá nhân, bỏ sổ hộ khẩu sẽ tác động, ảnh hưởng lớn tới các quy định về giấy tờ công dân trong nhiều thủ tục hành chính hiện hành, tác động tới các chính sách, quy định về hộ gia đình cũng như việc xác định quan hệ nhân thân để hưởng quyền lợi và thực hiện nghĩa vụ công dân...Như vậy, cần phải có những phương thức gì để giải quyết vấn đề này cho hợp lý và thuận tiện cho người dân?
Luật sư Nguyễn Văn Hậu: Trong quan hệ giữa các tổ chức, cá nhân, sổ hộ khẩu trong nhiều trường hợp là căn cứ quan trọng để thực hiện các giao dịch dân sự như mua bán điện, nước, đăng ký dịch vụ điện thoại,... nhằm xác thực thông tin về nhân thân và nơi cư trú của bên sử dụng dịch vụ.
Khi không còn sổ hộ khẩu thì việc xác định giao dịch có thể khó khăn vì các bên không thể tự truy cập Cơ sở dữ liệu về cư trú để xác định thông tin cần thiết; Nếu yêu cầu cơ quan có thẩm quyền cung cấp thông tin thì sẽ phát sinh thêm nhiều thủ tục hành chính, gây phiền hà và tăng chi phí, thời gian.
Do vậy, cần thiết phải làm rõ và quy định ngay trong luật về trách nhiệm cung cấp, chia sẻ thông tin, dữ liệu về cư trú giữa các cơ quan nhà nước, việc khai thác thông tin từ cơ sở dữ liệu quốc gia của tổ chức, cá nhân theo hướng tạo điều kiện thuận lợi cho công dân khi sử dụng thông tin trong cơ sở dữ liệu.
*VOH: Cám ơn luật sư!
