Tin tứcTPHCM là đô thị đặc biệt với quy mô dân số lớn, tốc độ phát triển kinh tế - xã hội nhanh và đang bước vào giai đoạn già hóa dân số. Điều này đồng nghĩa với việc các bệnh không lây, đặc biệt là bệnh tim mạch sẽ tiếp tục là thách thức rất lớn cho hệ thống y tế trong thời gian tới. Trong bối cảnh đó, dinh dưỡng không chỉ là một yếu tố hỗ trợ điều trị mà đã trở thành một trong những “trụ cột” của y học dự phòng và y học điều trị hiện đại.
Theo PGS.TS.BS Đỗ Văn Dũng - Giảng viên cao cấp, Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Y Dược TPHCM, bệnh tim mạch hiện là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên thế giới cũng như tại Việt Nam. Mỗi năm, thế giới ghi nhận khoảng 20 triệu ca tử vong do bệnh tim mạch; riêng Việt Nam có khoảng 200.000 người tử vong vì căn bệnh này. Đáng lo ngại, khoảng 40% số ca tử vong xảy ra ở nhóm dưới 70 tuổi, cho thấy xu hướng trẻ hóa ngày càng rõ rệt.
Nguyên nhân được chỉ ra là do quá trình đô thị hóa và lối sống công nghiệp đã đẩy con người rời xa chế độ ăn truyền thống (giàu chất xơ, ít muối, hấp thụ chậm) để chuyển sang chế độ ăn kiểu phương Tây. Việc lạm dụng thức ăn nhanh, đồ uống có đường, thực phẩm chế biến sẵn chứa nhiều muối và đặc biệt là chất béo chuyển hóa (trans-fat) đã tạo ra một “vòng xoáy bệnh lý”.
PGS.TS Đỗ Văn Dũng kiến nghị: “Ở góc độ vĩ mô, người dân không thể sử dụng chế độ ăn tốt nếu không có những chính sách phù hợp. Chẳng hạn như phải minh bạch về hàm lượng dinh dưỡng. Tất cả thực phẩm phải có dán nhãn cụ thể hàm lượng natri là bao nhiêu, thực phẩm nào có nhiều lipit, chỉ số đường bao nhiêu… thì lúc đó người dân mới lựa chọn được. Chúng ta sẽ phải có những chế tài về mặt tài chính, như tăng thuế tiêu thụ cho nước giải khát có đường và yêu cầu phải hạn chế lượng natri trong khẩu phần ăn. Đồng thời, quy hoạch đô thị để khuyến khích người dân có thể vận động nhiều hơn, điều độ hơn.”
TS.BS Trần Thị Minh Hạnh - Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn, cho hay, quan điểm trong nhiều thập niên qua đối với người suy tim vẫn là làm sao kiểm soát tăng huyết áp, béo phì, đái tháo đường, hướng đến mục tiêu giảm cân. Tuy nhiên, không phải trường hợp suy tim nào cũng áp dụng mục tiêu này. BS Trần Thị Minh Hạnh nêu một hiện tượng mang tên “Nghịch lý béo phì” đã được ghi nhận trong nhiều nghiên cứu lâm sàng. Ở giai đoạn suy tim tiến triển, người có chỉ số BMI cao hoặc hơi thừa cân lại có tỷ lệ sống sót cao hơn so với người thể trạng gầy hoặc bị sụt cân.
Do đó, TS.BS Trần Thị Minh Hạnh khuyến nghị: “Chúng ta nên ăn rau củ quả đa dạng, theo khuyến nghị là khoảng từ 350 gam trở lên/ngày và lựa chọn những protein lành mạnh như protein đậu nành hay protein thực vật, thực phẩm không chứa chất béo no, ngũ cốc nguyên hạt, hất béo không bão hòa... Hạn chế bia rượu, thực phẩm ngọt, những thực phẩm có bổ sung thêm đường, hay những thực phẩm có chứa muối nhiều, thực phẩm đóng hộp, thực phẩm siêu chế biến và đồ uống có cồn. Đó là chế độ ăn phòng ngừa suy tim theo hướng dẫn của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ năm 2026.”
Một thực tế đáng chú ý nữa là dù lượng muối tiêu thụ trung bình của người Việt đã giảm từ 9,4g xuống 8,1g mỗi ngày, nhưng con số này vẫn cao hơn rất nhiều so với khuyến cáo 5g/ngày của Tổ chức Y tế Thế giới. Đặc biệt, có đến hơn 70% lượng natri nạp vào cơ thể không nằm ở thực phẩm chế biến sẵn mà đến từ chính gia vị nêm nếm hàng ngày. TS Nguyễn Ngọc Hùng, Trường Đại học Công thương, cho rằng, nước mắm chứa lượng natri lớn nhưng khó nhận biết hơn muối hạt thông thường, khiến người tiêu dùng vô tư nạp một lượng lớn “muối ẩn” mà không hề hay biết. TS Nguyễn Ngọc Hùng đưa ra giải pháp: “Chúng ta cần xây dựng được mô hình định danh dinh dưỡng, hay nhãn dinh dưỡng trước bao bì. Nếu như dán những nhãn đó, người tiêu dùng sẽ phân loại được đâu là sản phẩm lành mạnh, đâu là sản phẩm kém lành mạnh để lựa chọn, bảo vệ sức khỏe.”
TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó Giám đốc Sở Y tế đánh giá, song song với quá trình già hóa dân số đô thị hóa nhanh, thay đổi lối sống, chế độ ăn nhiều muối, nhiều đường, nhiều chất béo bão hòa cùng với tình trạng ít vận động và thừa cân, béo phì ngày càng gia tăng, gánh nặng bệnh tim mạch đang tiếp tục tăng lên cả về số lượng người mắc lẫn chi phí điều trị. Vì vậy, dinh dưỡng có thể xem là một “liều thuốc” an toàn, hiệu quả và có thể áp dụng rộng rãi trong cộng đồng nếu được triển khai đúng cách.
Phó Giám đốc Sở Y tế cho hay: “Ngành Y tế thành phố đang triển khai mạnh mẽ các chương trình phòng, chống bệnh không lây, nâng cao năng lực y tế cơ sở, xây dựng mô hình chăm sóc sức khỏe liên tục, quản lý sức khỏe người dân theo vòng đời, lấy dự phòng làm trung tâm và lấy người dân làm trung tâm của hệ thống chăm sóc sức khỏe. Trong mô hình đó, dinh dưỡng cần được tích hợp vào toàn bộ quá trình chăm sóc sức khỏe từ truyền thông giáo dục sức khỏe, sàng lọc nguy cơ, quản lý bệnh mãn tính tại cộng đồng cho đến điều trị nội trú và phục hồi chức năng. Chúng tôi cũng kỳ vọng đội ngũ bác sĩ điều dưỡng, đặc biệt là các chuyên gia dinh dưỡng ngày càng đóng vai trò chủ động hơn trong các nhóm điều trị đa chuyên khoa, giúp cá thể hóa chế độ dinh dưỡng cho từng người bệnh dựa trên bằng chứng khoa học mới nhất.”
Ngày nay, các bằng chứng khoa học đã khẳng định một số chế độ dinh dưỡng hợp lý có thể làm giảm nguy cơ tăng huyết áp, rối loạn lipit máu, đái tháo đường, béo phì và nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch khác, đồng thời góp phần cải thiện tiên lượng, nâng cao chất lượng sống và giảm tỷ lệ nhập viện ở những người bệnh tim mạch.
Đối với người Việt, việc áp dụng các nguyên tắc dinh dưỡng tim mạch không đồng nghĩa với việc từ bỏ hoàn toàn ẩm thực truyền thống, mà là sự điều chỉnh dần dần như giảm muối, hạn chế mỡ động vật và đồ chiên xào, tăng cường rau xanh, cá biển cùng các loại ngũ cốc sẵn có tại địa phương. Sự kiên trì trong từng bữa ăn hằng ngày, kết hợp chặt chẽ với phác đồ điều trị của bác sĩ và lối sống vận động lành mạnh, chính là chìa khóa giúp người bệnh làm chủ sức khỏe, giảm thiểu nguy cơ biến chứng và tận hưởng cuộc sống dài lâu bên gia đình.
