Tin tứcHội đồng Chuyên gia gồm 88 giáo sĩ cuối tuần qua đã bầu ông Mojtaba Khamenei, 56 tuổi, làm Lãnh tụ Tối cao Iran, kế nhiệm cố lãnh tụ Ali Khamenei trong bối cảnh nước này hứng chịu nhiều đợt tập kích từ Mỹ và Israel. Việc lựa chọn một nhân vật có lập trường cứng rắn được xem là thông điệp đối đầu trực diện với hai đối thủ, khi bộ máy lãnh đạo Iran dù chịu tổn thất vẫn không sụp đổ.
Đây là lần đầu tiên kể từ sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979, quyền lực tối cao tại Iran được chuyển giao theo hình thức "cha truyền con nối". Nhà phân tích Mehdi Rahmati tại Tehran nhận định đây là "lựa chọn tất yếu" trong giai đoạn khủng hoảng, giúp hệ thống chính trị chấp nhận sự kế nhiệm mà không làm xáo trộn trật tự hiện có. Theo ông, Mojtaba Khamenei am hiểu cơ chế phối hợp giữa các cơ quan an ninh và quân sự, đồng thời thực tế đã đảm nhận nhiều công việc tương tự trước đó.
Tổng thống Mỹ Donald Trump từng tuyên bố việc ông Mojtaba trở thành lãnh tụ là điều "không thể chấp nhận được", còn quân đội Israel cảnh báo sẽ hạ sát bất cứ ai đảm nhận vị trí này. Bất chấp các tuyên bố cứng rắn, ông Mojtaba vẫn được bầu làm lãnh đạo tối cao, kế nhiệm cha mình.
Các chuyên gia cho rằng quyết định này thể hiện mong muốn duy trì tính liên tục của giới giáo sĩ trong lúc đất nước bị chiến tranh tàn phá, đồng thời là lời thách thức công khai đối với Washington và Tel Aviv. Trước khi được bầu, Mojtaba Khamenei ít xuất hiện trước công chúng nhưng có ảnh hưởng lớn phía sau hậu trường khi làm việc trong văn phòng của cha. Ông được đánh giá là giáo sĩ bảo thủ và có quan hệ mật thiết với Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
IRGC, lực lượng được thành lập nhằm bảo vệ Cộng hòa Hồi giáo sau năm 1979, hiện là sức mạnh quân sự chủ chốt của Iran và có ảnh hưởng đáng kể về chính trị, kinh tế. Dù nhiều chỉ huy cấp cao thiệt mạng trong đòn tập kích của Mỹ và Israel ngày 28/2, lực lượng này vẫn tiến hành phóng tên lửa và UAV đáp trả các mục tiêu tại Trung Đông. Theo chuyên gia Abdolrasool Divsallar từ Đại học Công giáo Milan, thực tế đó càng củng cố vai trò của IRGC và lực lượng này chắc chắn ủng hộ một lãnh tụ có lập trường bảo thủ cứng rắn.
Tại Iran, vị thế của ông Mojtaba trong phe cứng rắn được cho là giúp ông tạo đồng thuận hiệu quả hơn so với các ứng viên khác. Nhà phân tích Hassan Ahmadian thuộc Đại học Tehran nhận định ông có thể làm việc với nhiều phe phái khác nhau dựa trên những ưu tiên mà ông cho là cần thiết cho đất nước.
Một bộ phận người dân kỳ vọng tân lãnh tụ sẽ điều hành Iran theo hướng tương tự Thái tử Mohammed bin Salman của Arab Saudi, tức vừa quyết đoán vừa thúc đẩy tự do xã hội và phục hồi kinh tế. Farhad, giám đốc logistics tại Tehran, cho biết ông mong Iran dưới thời lãnh đạo mới sẽ tăng cường an ninh, cải thiện quan hệ đối ngoại và từng bước nới lỏng các hạn chế xã hội.
Sau khi ông Mojtaba đắc cử, nhiều người ủng hộ chính phủ đã xuất hiện trên truyền hình và tập trung ngoài đường để bày tỏ lòng trung thành. Tuy nhiên, tân Lãnh tụ Tối cao chưa công khai phát biểu trước toàn dân. Trong khi đó, các quan chức Iran liên tục đưa ra thông điệp cứng rắn hơn với Mỹ và Israel.
Ngày 10/3, IRGC tuyên bố: "Cục diện và tương lai của khu vực hiện nằm trong tay các lực lượng vũ trang của chúng tôi, Mỹ không phải bên chấm dứt cuộc chiến này. Quyết định thuộc về chúng tôi", sau khi ông Trump nói chiến sự "sẽ sớm chấm dứt". Trước đó, Ngoại trưởng Abbas Araghchi ngày 9/3 cảnh báo Mỹ đang âm mưu nhắm vào các cơ sở dầu mỏ và hạt nhân của Iran, đồng thời nhấn mạnh: "Chúng tôi biết Mỹ đang âm mưu nhắm vào các cơ sở dầu mỏ và hạt nhân của chúng tôi. Và chúng tôi cũng có rất nhiều điều bất ngờ đang chờ đợi".
Ali Vaez, chuyên gia của Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, cho hay ông Mojtaba đã mất cả cha mẹ, vợ và con gái trong các cuộc không kích của Mỹ - Israel. Theo ông, điều này đồng nghĩa Iran đang tập trung quyền lực vào tay một người "đang bị thiêu đốt trong nỗi giận dữ đối với Israel và Mỹ".
Một số chuyên gia lo ngại tân lãnh tụ có thể lựa chọn các bước đi cứng rắn hơn, thậm chí cân nhắc theo đuổi tham vọng chế tạo bom hạt nhân, điều mà cha ông từng công khai bác bỏ. Danny Citrinowicz, nhà phân tích tại Hội đồng Đại Tây Dương và cựu lãnh đạo nhánh Iran của tình báo quân đội Israel, cảnh báo: "Một cuộc chiến nhằm ngăn Iran sở hữu bom hạt nhân có thể chính là động lực đẩy Tehran vượt qua 'lằn ranh đỏ' để đạt được nó".
Theo Citrinowicz, sự trỗi dậy của ông Mojtaba là kết quả có thể dự đoán, trong khi chiến lược của Mỹ và Israel dường như dựa trên giả định rằng việc loại bỏ đồng thời ban lãnh đạo chính trị và quân sự sẽ khiến chế độ Iran sụp đổ hoặc đầu hàng. Tuy nhiên, bộ máy nhà nước Iran được thiết kế để duy trì hoạt động ngay cả khi lãnh đạo gặp biến cố và nhanh chóng bổ nhiệm người kế nhiệm, thậm chí theo hướng cứng rắn hơn.
"Đây là ví dụ cho việc Mỹ và Israel đã không thực sự suy nghĩ sâu sắc về cách cuộc chiến này có thể đi theo chiều hướng nào. Bây giờ, ông ấy sẽ cố gắng hết sức để củng cố vị thế của Iran. Điều đó có nghĩa mọi thứ có lẽ tốt hơn nếu để ông Ali Khamenei tiếp tục tại vị", Citrinowicz nói.
