Tin tứcTrong bối cảnh Mỹ phong tỏa eo biển Hormuz, Iran đang tăng cường sử dụng các tàu tấn công cỡ nhỏ, tốc độ cao, thường được gọi là “hạm đội tàu muỗi”, để phô diễn sức mạnh và gây sức ép với hoạt động hàng hải của Washington tại khu vực. Động thái này diễn ra khi nhiều tàu chiến cỡ lớn của Iran bị hư hại nặng sau các cuộc tấn công gần đây của Mỹ và Israel, theo New York Times.
Các tàu chiến Iran bị hỏng hoặc bị đánh chìm hiện nằm tại nhiều cảng dọc bờ biển Vịnh Ba Tư. Tuy vậy, một lực lượng hoạt động bí mật do Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) điều hành vẫn được đánh giá là mối đe dọa đáng kể với Mỹ. Hạm đội này gồm những tàu nhỏ, cơ động, phù hợp với chiến thuật đánh nhanh rút gọn và giữ vai trò trung tâm trong chiến lược tác chiến bất đối xứng trên biển của Iran.
Những phương tiện này, cùng tên lửa và máy bay không người lái được triển khai từ tàu hoặc từ các vị trí bí mật trên đất liền, đã làm gián đoạn hoạt động vận tải thương mại qua eo biển Hormuz. Iran từng tuyên bố sẽ đóng cửa tuyến hàng hải quan trọng này cho tới khi có lệnh ngừng bắn tại Lebanon.
Sau khi Israel và Lebanon đạt thỏa thuận ngừng bắn, ngày 17/4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết eo biển Hormuz sẽ mở hoàn toàn cho mọi tàu thương mại trong thời gian còn lại của lệnh ngừng bắn giữa nước này với Mỹ, đồng thời với lệnh ngừng bắn ở Lebanon. Tuy nhiên, chỉ một ngày sau, IRGC tuyên bố eo biển Hormuz đã “trở lại trạng thái trước đây” dưới sự kiểm soát chặt chẽ của lực lượng vũ trang Iran, do Mỹ tiếp tục duy trì phong tỏa các cảng của Iran.
Hoạt động độc lập với hải quân chính quy Iran, Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo theo đuổi học thuyết tác chiến du kích trên biển, đặt trọng tâm vào các đòn đánh bất đối xứng. Thay vì đối đầu trực diện trong các trận hải chiến thông thường, lực lượng này ưu tiên các cuộc tấn công bất ngờ bằng phương tiện nhỏ, khó phát hiện. Nhiều nhà phân tích cho rằng máy bay không người lái phóng từ các hệ thống cơ động trên đất liền có thể đứng sau nhiều vụ tấn công trên biển.
Theo đánh giá của các tổ chức hàng hải quốc tế, ít nhất 20 tàu thuyền đã trở thành mục tiêu trong đợt xung đột này. Dù chịu nhiều tổn thất, Hải quân IRGC vẫn duy trì một hạm đội lớn, phân tán, có thể lên tới hàng trăm hoặc hàng nghìn phương tiện. Nhiều tàu được bố trí tại các căn cứ kiên cố và hệ thống cơ sở ngầm dọc bờ biển Iran, cho phép triển khai nhanh khi cần.
Chiến lược này được hình thành từ các bài học trong chiến tranh Iran-Iraq và những cuộc đối đầu sau đó với Mỹ. Sau khi nhận thấy hạn chế trong việc đối đầu trực diện với hải quân Mỹ, Iran đã chuyển sang học thuyết tác chiến chú trọng quấy rối và gây gián đoạn hơn là giao chiến quy ước. Hiện Hải quân IRGC được cho là có khoảng 50.000 binh sỹ, hoạt động tại nhiều khu vực ở Vịnh Ba Tư, gồm cả các căn cứ trên một số đảo.
Ban đầu, lực lượng này chủ yếu sử dụng tàu dân sự cải hoán, gắn súng máy và rocket, trước khi từng bước nâng cấp năng lực chiến đấu. Hiện họ vận hành các tàu cao tốc chuyên dụng, tàu ngầm mini và phương tiện không người lái trên biển. Một số tàu được cho là có thể đạt tốc độ trên 100 hải lý/giờ, giúp tăng khả năng cơ động, tránh bị phát hiện và thực hiện các đòn tấn công chớp nhoáng.
Trong khi tàu chiến Mỹ được trang bị hệ thống vũ khí hiện đại để đối phó các mối đe dọa này, tàu thương mại vẫn dễ bị tổn thương. Các chuyên gia lưu ý Iran chưa triển khai các đợt tấn công bằng máy bay không người lái quy mô lớn trong thực chiến, nhưng nguy cơ này vẫn tồn tại, nhất là tại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải hẹp nhưng có ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng.
Khu vực Vùng Vịnh tiếp tục ở mức căng thẳng cao. Lực lượng hải quân Mỹ thực thi lệnh phong tỏa đối với hoạt động vận chuyển của Iran phần lớn giữ khoảng cách, hoạt động từ Vịnh Oman và Biển Arab. Trong khi đó, Iran cảnh báo có thể mở rộng phạm vi hoạt động sang các tuyến hàng hải trọng yếu khác, trong đó có Biển Đỏ.
Hải quân Vệ binh Cách mạng Iran có lịch sử đối đầu kéo dài với lực lượng Mỹ, gồm các vụ tiếp cận tốc độ cao nhằm vào tàu chiến Mỹ và sự kiện bắt giữ thủy thủ Mỹ năm 2016. Trong bối cảnh Iran bổ sung năng lực tác chiến bằng máy bay không người lái, nhiều nhà phân tích nhận định mức độ rủi ro đã tăng lên, khi các hệ thống chi phí thấp có thể gây thiệt hại đáng kể cho các mục tiêu có giá trị cao.