Tin tứcTrong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đang bị “rung lắc” bởi xung đột Trung Đông và gián đoạn chuỗi cung ứng, việc Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) quyết định rời Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) đã tạo ra một cú sốc lớn, không chỉ với ngành dầu khí mà còn với cơ chế điều phối năng lượng toàn cầu vốn do liên minh này dẫn dắt suốt nhiều thập kỷ.
OPEC là tổ chức tập hợp các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ lớn, được thành lập nhằm phối hợp chính sách sản lượng để tác động đến giá dầu toàn cầu. Thông qua việc tăng hoặc giảm sản lượng, các nước thành viên có thể điều chỉnh nguồn cung, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến giá.
Trong khi đó, OPEC+ là cơ chế mở rộng, bao gồm OPEC và các nhà sản xuất lớn ngoài khối như Nga. Kể từ năm 2016, OPEC+ đóng vai trò trung tâm trong việc điều phối thị trường, đặc biệt thông qua các thỏa thuận cắt giảm sản lượng quy mô lớn, có thời điểm lên tới gần 5 triệu thùng/ngày.
Chính cơ chế phối hợp này đã giúp OPEC+ duy trì ảnh hưởng đáng kể đối với thị trường năng lượng toàn cầu trong nhiều năm.
Các tin đồn về khả năng UAE rời OPEC đã xuất hiện từ nhiều năm qua. Nguyên nhân trực tiếp của quyết định lần này được cho là từ những bất đồng liên quan đến hạn ngạch sản lượng và định hướng chính sách.
Cụ thể, Abu Dhabi cho rằng mức quota hiện tại không phản ánh đúng năng lực khai thác đã tăng mạnh sau chương trình đầu tư hàng trăm tỷ USD. Nhưng sâu xa hơn, quyết định này phản ánh sự thay đổi trong tư duy phát triển. Khi khu vực phi dầu mỏ đã chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế, UAE không còn phụ thuộc vào dầu mỏ như trước và có nhiều dư địa hơn để theo đuổi chính sách sản lượng độc lập.
Mặt khác, UAE đang đẩy nhanh kế hoạch nâng công suất khai thác lên khoảng 5 triệu thùng/ngày vào năm 2027. Mục tiêu này khó tương thích với cơ chế hạn ngạch của OPEC - vốn được thiết kế để kiềm chế sản lượng nhằm giữ giá.
Vì vậy, đối với Abu Dhabi, OPEC dần trở thành một rào cản hơn là công cụ hỗ trợ.
Ngoài ra, yếu tố địa chính trị cũng góp phần không nhỏ. Quan hệ giữa UAE và Ả Rập Xê-út, quốc gia giữ vai trò dẫn dắt OPEC, đã xuất hiện nhiều khác biệt, từ cạnh tranh thu hút đầu tư, ảnh hưởng khu vực cho đến các bất đồng trong chính sách sản lượng. Điều này làm suy yếu nền tảng đồng thuận vốn là cốt lõi của OPEC.
Ở thời điểm hiện tại, các tín hiệu cho thấy OPEC+ vẫn duy trì được sự phối hợp. Nga khẳng định liên minh sẽ tiếp tục hoạt động và không kỳ vọng xảy ra tình trạng các nước đồng loạt tăng sản lượng một cách mất kiểm soát, nhất là khi thị trường vẫn đang thiếu hụt nguồn cung.
Thậm chí, nhóm này còn được cho là đang cân nhắc tăng nhẹ sản lượng - khoảng 188.000 thùng/ngày - nhằm phát tín hiệu ổn định thị trường.
Tuy nhiên, sự ra đi của UAE đã làm suy giảm đáng kể sức nặng của các tổ chức dầu mỏ này. Theo hãng tin Reuters, tỷ trọng nguồn cung toàn cầu mà liên minh này kiểm soát có thể giảm từ khoảng 47% xuống còn 42%.
Quan trọng hơn, khả năng phối hợp - yếu tố then chốt giúp OPEC và OPEC+ duy trì ảnh hưởng - có nguy cơ suy yếu. Khi một thành viên lớn không còn bị ràng buộc bởi hạn ngạch, các nước khác có thể cũng linh hoạt hơn trong việc theo đuổi lợi ích riêng, hay nói cách khác là động lực kỷ luật chung của toàn khối sẽ suy giảm.
Hiện tại, thị trường dầu mỏ đang trong trạng thái thiếu hụt do xung đột ở Trung Đông và gián đoạn vận chuyển, đặc biệt là tại eo biển chiến lược Hormuz. Giá dầu đã tăng mạnh trong bối cảnh nguồn cung bị thắt chặt.
Tuy nhiên, nhiều phân tích cho rằng bức tranh này có thể đảo chiều trong trung hạn.
Khi xung đột hạ nhiệt và các tuyến vận tải được khôi phục, nguồn cung có thể nhanh chóng tăng trở lại. Trong bối cảnh UAE không còn bị giới hạn sản lượng, nước này có thể đẩy mạnh khai thác để giành thị phần.
Điều này đặt Ả Rập Xê-út vào thế phải lựa chọn, đó là giữ sản lượng thấp để hỗ trợ giá, hoặc tăng sản lượng để bảo vệ vị thế. Nếu nhiều nước cùng ưu tiên thị phần, thị trường có thể bước vào giai đoạn cạnh tranh nguồn cung, kéo giá dầu giảm mạnh sau khủng hoảng.
Dữ liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) cũng cho thấy một khả năng đáng chú ý, đó là đến năm 2027, nguồn cung dầu toàn cầu có thể vượt cầu hơn 3 triệu thùng/ngày - một dấu hiệu cho thấy nguy cơ dư cung trong dài hạn.
Ngoài ra, việc UAE rời OPEC cũng được đặt trong bối cảnh rộng hơn của quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu. Một số nhóm phân tích khí hậu nhận định đây là dấu hiệu cho thấy nhiên liệu hóa thạch đang trở nên bất ổn hơn, nhưng chưa phải là “chiến thắng” cho quá trình chuyển dịch sang các nguồn năng lượng thay thế.
Một mặt, những biến động như khủng hoảng ở eo biển Hormuz có thể thúc đẩy các nước tiêu thụ lớn - như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Ấn Độ - giảm phụ thuộc vào dầu Trung Đông và tăng tốc đầu tư vào năng lượng tái tạo, hạt nhân hoặc các nguồn thay thế khác.
Mặt khác, nếu nguồn cung tăng trở lại và kéo giá dầu xuống thấp, động lực chuyển sang năng lượng sạch có thể suy giảm, bởi nhiên liệu hóa thạch trở nên rẻ hơn và hấp dẫn hơn trong ngắn hạn.