Đầu ra cho nhiếp ảnh Việt Nam: Còn lắm băn khoăn

Ảnh: Vapa

"Khó khăn chung của anh em nhiếp ảnh cả nước là đầu ra. Ngoài 2 thành phố lớn thì đầu ra ở các tỉnh rất là hạn chế. Có thể nói là đầu ra của những tác phẩm ảnh chưa đủ nuôi sống các nhà nhiếp ảnh giống như những nghề khác. Cho nên anh em chơi nhiếp ảnh chủ yếu là bằng niêm đam mê, đam mê là chính chứ còn nhiếp ảnh để nuôi sống gia đình, nuôi sống vợ con là chưa làm được...”. Nhận định của NSNA Trần Thị Thu Đông - Phó Chủ tịch Liên hiệp Hội Văn học Nghệ thuật Bạc Liêu cũng đã nói lên một thực tế chung của ngành nhiếp ảnh cả nước, đó là cuộc hành trình đầy gian nan ở đầu ra.

Trước áp lực kinh tế và cạnh tranh với các loại hình nghệ thuật khác, những người nghệ sĩ nhiếp ảnh vẫn đang miệt mài đến với nghề bằng sự yêu thích, bằng niềm đam mê. Tuy nhiên, đã đến lúc niềm đam mê ấy cần có thêm chất xúc tác, cần sự hỗ trợ tích cực từ nhiều phía để những người nghệ sĩ vững vàng bám trụ, sáng tạo, cống hiến và sống trọn hơn với nghề. NSNA Đặng Quang Minh - Phân hội trưởng Phân hội Nhiếp ảnh Cà Mau nhận định: “Có một trăn trở là làm sao mình thực hiện cho được Nghị định 61 của Chính phủ để trả khoản thù lao, nhuận bút xứng đáng cho anh em, hiện còn rất lơ mơ, có chỗ thực hiện có chỗ thì không thực hiện. Đó chính là điều khuyến khích để làm ra tác phẩm. Biết rằng anh em làm ra tác phẩm là từ sự yêu mến nghề, từ sự đam mê cố hữu nhưng mà cũng phải được đáp lại phần nào công lao mà anh em bỏ ra. Thêm nữa là cái giá trị giải thưởng bây giờ so ra mình cũng còn thấp quá. Anh em mong muốn là bây giờ làm sao để tác phẩm của mình được trả công xứng đáng và đi đến được với công chúng...”.

Đầu ra cho nhiếp ảnh hiện nay không còn là câu chuyện mang tính chất địa phương hay phụ thuộc vị thế của từng tỉnh, thành mà đã trở thành nỗi trăn trở chung của ngành nhiếp ảnh cả nước. Thực tế cho thấy, ngay ở các địa phương có phong trào nhiếp ảnh năng động, được đánh giá là mạnh nhất trong khu vực và cả nước thì những người làm nghề vẫn chưa hết lo lắng, băn khoăn. NSNA Đặng Đình An - Chủ tịch Hội Nhiếp ảnh Nghệ thuật Hà Nội và NSNA Ông Văn Sinh - Chủ tịch Hội Nhiếp ảnh Nghệ thuật Đà Nẵng bày tỏ: “Công tác đầu ra hay các hoạt động nhiếp ảnh mang tính chất thiết thực thông qua các cuộc triển lãm, các cuộc quảng bá,... thì Hà Nội cũng đang hết sức cố gắng làm tốt những điều đó. Chỉ có điều là để đạt đến đỉnh cao cũng như để đáp ứng yêu cầu hiện nay thì cũng có những phần hạn chế nhất định (NSNA Đặng Đình An)

Không thể phủ nhận rằng nhiếp ảnh đang ngày càng trở nên phổ biến với cộng đồng xã hội. Nhưng ngay ở cái thời mà “người người cầm máy, nhà nhà cầm máy” như hiện nay, rất nhiều người theo đuổi nhiếp ảnh chỉ dám dùng thuật ngữ “chơi ảnh” thay vì “nghề ảnh”. Điều đó cho thấy sự rạch ròi, sự quan ngại có cơ sở của những người cầm máy giữa một bên là sở thích, đam mê và một bên là nỗi lo “cơm, áo, gạo, tiền” thường nhật. Và không riêng gì nghệ sĩ trẻ, những nghệ sĩ nhiếp ảnh đã thành danh cũng phần lớn đang sống thêm bằng các nghề tay trái như nghề báo, dạy học, chụp ảnh dịch vụ,.vv.. Chia sẻ của NSNA Đào Hoa Nữ - Chủ nhiệm CLB Nhiếp ảnh nữ Hải Âu - CLB Nhiếp ảnh nữ đầu tiên của VN: “Muốn có sức bền bỉ để chơi với ngành này, với bộ môn này thì phải làm cái gì tay trái để nuôi tay phải. Các chị em của CLB cũng phải đi chụp dịch vụ, đám cưới, đám ma, sinh nhật hoặc chụp cho các công ty, gia đình để mà có tiền chơi nhiếp ảnh. Rất là khó khăn, chỉ triển lãm hàng năm được mấy cuộc rồi sau đó là ra cuốn sách hàng năm cho chị em thôi. Ngoài ra thì tính kiếm một mặt bằng để triển lãm, để bán kiếm tiền ra tiền vô cho CLB nhưng mà mặt bằng bây giờ không phải dễ, cho nên nghĩ lui nghĩ tới thấy rất là khó khăn...”.

Chúng ta cũng không thể phủ nhận những nỗ lực đáng quý của các Hội chuyên ngành và bản thân những nghệ sĩ khi ngày càng tích cực mang tác phẩm nhiếp ảnh đến gần hơn với công chúng. Điển hình như việc lưu trữ và phổ biến những tác phẩm trên mạng, tổ chức các cuộc thi ảnh online, phát hành sách ảnh, triển lãm giới thiệu tác phẩm ở quy mô rộng qua nhiều khu vực, tỉnh, thành,... Đó thực sự là những gam màu sáng cho bức tranh đầu ra của nhiếp ảnh mà chúng ta cần ra sức phát huy. NSNA Vũ Quốc Khánh - Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh VN cho biết: “Hiện nay chúng tôi đang lưu trữ bằng các file ảnh và Hội đang có một Trung tâm lưu trữ và triển lãm ảnh nghệ thuật VN tại Hà Nội. Đây là việc làm rất cần thiết để chúng ta lưu giữ các bức ảnh ở dưới dạng file mềm và sẽ bảo quản tốt cho sau này. Về triển lãm thì chúng tôi xác định càng triển lãm nhiều, ở càng nhiều nơi thì càng tốt. Tất cả các cuộc triển lãm liên quan đến Hội thì chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ các tỉnh, thành, các hội văn học nghệ thuật ở các địa phương để đưa các tác phẩm đến với người dân. Đó là chủ trương mà Hội đang làm và triển khai làm sao đến với công cộng như công viên, khu du lịch có đông đảo người dân qua lại để mọi người dễ dàng tiếp cận hơn với các tác phẩm nhiếp ảnh...”.

Trong tình hình khủng hoảng kinh tế và khó khăn chung như hiện nay thì đầu ra xem chừng vẫn là một câu chuyện dài, không chỉ cho riêng nhiếp ảnh mà cho cả những ngành nghệ thuật trong cả nước. Tuy vậy, NSNA Lê Xuân Thăng - Phó Chủ tịch Hội Nhiếp ảnh TPHCM vẫn có cái nhìn đầy tin tưởng và lạc quan: “Từ báo chí, lĩnh vực kinh tế, lĩnh vực khoa học xã hội cho đến khoa học tự nhiên hiện nay đều cần đến sự tham gia của nhiếp ảnh. Mức sống hiện nay của anh em cầm máy thì cao hơn thời gian trước rất nhiều, tức là khi mà nhiếp ảnh đã thực sự đi vào đời sống thì được trả công tương đối là tốt. Chúng ta không lo sự khó khăn của nhà nhiếp ảnh như những thời kỳ đất nước mới thống nhất. Một buổi sáng nào đó, đi ngang qua nhà thờ Đức Bà thì chúng ta sẽ thấy hiện nay có hàng trăm bạn trẻ cầm máy, tức là nhiếp ảnh ngày càng được xã hội hóa và được yêu thích. Như vậy cũng có nghĩa nhiếp ảnh tự bản thân nghề nghiệp nó đã tự sống được, vấn đề là chúng ta phải có tay nghề tốt và biết sống với nghề...”.

Dù chặng đường phía trước còn lắm chông gai, thách thức nhưng với truyền thống, nội lực, sự lạc quan và một niềm đam mê nghệ thuật cháy bỏng; chắc chắn nhiếp ảnh VN sẽ sớm tìm thấy một hướng ra xứng tầm.