Giữ hồn Tết từ nồi bánh chưng quê Đất Tổ

Những ngày giáp Tết Nguyên đán, khi tiết trời trung du Phú Thọ se lạnh, các làng nghề bánh chưng ở xã Hùng Việt bước vào thời điểm nhộn nhịp nhất trong năm.

Từ sáng sớm đến đêm khuya, bếp lửa đỏ hồng luôn rực cháy, khói lam bảng lảng hòa quyện cùng hương lá dong, mùi gạo nếp mới, tạo nên không gian đậm đặc “hương Tết” nơi làng quê Đất Tổ.

Tại thôn Cát Trù, cả làng như một xưởng sản xuất thu nhỏ. Ngoài ngõ, từng chuyến xe chở lá dong xanh mướt nối nhau cập bến; trong sân, gạo nếp trắng tinh, đỗ xanh vàng ươm được chuẩn bị sẵn sàng.

Trong mỗi gia đình, người già, trẻ nhỏ, thanh niên cùng tất bật, mỗi người một việc. Không khí lao động khẩn trương nhưng ấm cúng, bởi với người dân nơi đây, mỗi chiếc bánh chưng làm ra không chỉ là sản phẩm hàng hóa mà còn là kết tinh của nghề truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Theo các bậc cao niên, nghề làm bánh chưng ở Cát Trù có lịch sử lâu đời, gắn với truyền thuyết Lang Liêu dâng bánh chưng, bánh giầy lên Vua Hùng.

Trải qua nhiều thăng trầm của thời gian, dù đời sống hiện đại có nhiều đổi thay, mỗi độ Tết đến, Xuân về, nghề bánh chưng nơi đây lại “hồi sinh” mạnh mẽ.

Cả làng đỏ lửa, mỗi ngày cung ứng ra thị trường hàng nghìn chiếc bánh, phục vụ người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh.

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của thị trường, nhiều cơ sở sản xuất tại xã Hùng Việt chú trọng xây dựng thương hiệu, nâng cao chất lượng sản phẩm.

Tiêu biểu như cơ sở bánh chưng Chính Ảnh (khu Phú Cát) hay Hợp tác xã Nông Thương Đất Tổ (khu Thượng Cát).

Dù mỗi đơn vị có cách làm và hướng đi riêng, song đều chung mục tiêu giữ trọn hương vị bánh chưng truyền thống, đồng thời đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Tại cơ sở bánh chưng Chính Ảnh, những ngày cận Tết, bếp củi và nồi luộc điện hoạt động hết công suất.

Ngày thường, cơ sở gói khoảng 700 chiếc bánh; riêng cao điểm giáp Tết, sản lượng tăng lên 4.000–5.000 chiếc/ngày.

Bánh làm ra đến đâu, được khách đặt lấy hoặc vận chuyển đi ngay đến đó để kịp cung ứng cho các cửa hàng, siêu thị.

Chị Nguyễn Thị Minh Ảnh, chủ cơ sở, cho biết nguyên liệu làm bánh chưng Cát Trù không khác nhiều so với các vùng quê khác, song điểm khác biệt nằm ở khâu lựa chọn nguyên liệu và kỹ thuật chế biến.

Gạo phải là nếp cái hoa vàng hoặc nếp nhung, hạt đều, dẻo thơm; đỗ xanh được ngâm, đãi sạch, đồ chín kỹ; thịt lợn ba chỉ hoặc nạc vai tươi, ướp vừa tay để khi bánh chín, nhân ngậy mà không ngán.

Khâu gói bánh đòi hỏi sự khéo léo, bánh phải chặt tay, vuông vắn, sắc cạnh; lá dong được chọn kỹ để bánh sau khi luộc có màu xanh tươi.

Không chỉ phục vụ thị trường Tết, bánh chưng Cát Trù nhiều năm liền được chọn làm lễ vật trong các dịp trọng đại, đặc biệt là Giỗ Tổ Hùng Vương.

Với người làm nghề, đó vừa là niềm tự hào, vừa là trách nhiệm giữ gìn những chuẩn mực cao nhất cho từng chiếc bánh.

Bên cạnh việc gìn giữ phương thức truyền thống, Hợp tác xã Nông Thương Đất Tổ còn mở ra hướng đi mới khi phát triển sản phẩm bánh chưng chay theo phương pháp thực dưỡng.

Nhân bánh được kết hợp từ các loại đậu, hạt tự nhiên; gạo nếp ngâm nước rau ngót tạo màu xanh dịu, phù hợp xu hướng ăn uống lành mạnh nhưng vẫn giữ tinh thần bánh chưng cổ truyền.

Hiện nay, bánh chưng Đất Tổ không chỉ có mặt tại Phú Thọ, Hà Nội, TP Hồ Chí Minh mà còn theo chân nhiều người Việt ra nước ngoài, trở thành món quà Tết gửi gắm nỗi nhớ quê hương.

Hợp tác xã còn xây dựng không gian trải nghiệm làm bánh chưng, giúp du khách và học sinh trực tiếp tham gia các công đoạn, qua đó lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống một cách sinh động.

Giữa nhịp sống hiện đại, dù bánh chưng công nghiệp ngày càng phổ biến, bánh chưng làng nghề vẫn là lựa chọn ưu tiên của nhiều gia đình mỗi dịp Tết đến.

Bởi đó không chỉ là món ăn, mà còn là ký ức, là sợi dây kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa những giá trị truyền thống với nhịp sống hôm nay.