Ngày ấy, giữa bộn bề khó khăn của cuộc kháng chiến, kiến quốc, để động viên đồng bào, chiến sĩ cả nước phát huy truyền thống yêu nước, ý chí tự lực, tự cường, lòng tự hào, tự tôn dân tộc vượt qua mọi hy sinh, gian khổ, hoàn thành thắng lợi sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước mà trước mắt là nhiệm vụ cấp bách chống giặc đói, giặc dốt, giặc ngoại xâm, theo sáng kiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngày 27/3/1948, Ban chấp hành Trung ương Đảng ra Chỉ thị về việc đẩy mạnh phong trào thi đua ái quốc, động viên mọi lực lượng phục vụ công cuộc kháng chiến và kiến quốc.
Sau ngày hòa bình lập lại năm 1954, miền Bắc đi lên CNXH với các phong trào thi đua rộng khắp từ nhà máy tới công trường, từ miền xuôi lên miền ngược. Mỗi người làm việc bằng hai, ra sức thi đua xây dựng hậu phương lớn, tích cực ủng hộ cách mạng giải phóng miền Nam. Những năm 60, các Đại hội liên hoan Anh hùng và Chiến sỹ thi đua toàn quốc đã biểu dương các tấm gương tiêu biểu của tập thể và cá nhân từ thực tiễn cơ sở như HTX nông nghiệp Đại Phong - Quảng Bình, HTX tiểu thủ công nghiệp Thành công – Thanh Hóa; Nhà máy cơ khí Duyên Hải- Hải Phòng, Trường phổ thông cấp 2 Bắc Lý - Hà Nam và phong trào Ba Nhất trong lực lượng vũ trang và tuyên dương hàng chục Anh hùng lao động đặc biệt xuất sắc trên nhiều lĩnh vực… có thể nói, phong trào thi đua thời ấy đã thực sự làm nức lòng đồng bào và chiến sỹ khắp nơi, cổ vũ mọi người tích cực và đồng lòng làm tròn nhiệm vụ và bổn phận của mình. Giai đoạn đó, miền Bắc từng xuất hiện hàng chục ngàn chiến sĩ thi đua (CSTĐ) và hàng vạn đơn vị lao động XHCN.
65 năm qua, phong trào thi đua yêu nước liên tục phát triển và ở mỗi giai đoạn lịch sử cách mạng đều có những phong trào thi đua được nhân dân hưởng ứng, tích cực tham gia, mang lại hiệu quả to lớn, ghi dấu ấn sâu đậm, thể hiện lòng yêu nước và phát huy chủ nghĩa anh hùng cách mạng của dân tộc. Trong kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ cứu nước, những phong trào thi đua lớn như: “Diệt giặc đói, diệt giặc dốt, diệt giặc ngoại xâm”, “Bình dân học vụ”, “Hũ gạo kháng chiến”, “Cờ ba Nhất”, “Thanh niên ba sẵn sàng”, “Phụ nữ ba đảm đang”… đã thể hiện tinh thần yêu nước của nhân dân ta, quyết tử cho tổ quốc quyết sinh.
Sau ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam, đất nước liền một dải, phong trào thi đua yêu nước lại tiếp tục ghi dấu với những phong trào gắn liền với biết bao thế hệ như: “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá”, “Lao động giỏi, lao động sáng tạo”, “Nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi”, “Nuôi con khỏe, dạy con ngoan”; “Tuổi trẻ sáng tạo”, “Thanh niên lập nghiệp”, “Tuổi trẻ giữ nước”, “Mùa hè xanh”; “Thi đua dạy tốt, học tốt”… Mỗi phong trào thi đua ở từng giai đoạn khác nhau, đối tượng khác nhau và mang lại hiệu quả xã hội khác nhau, thế nhưng có một điểm chung không hề thay đổi, đó là thông qua các phong trào thi đua đã thể hiện lòng yêu nước cao độ của nhân dân ta, tinh thần đoàn kết, đồng tâm hiệp lực vì sự phát triển của đất nước và sự tiến bộ của con người.
Lòng yêu nước luôn được đề cao trong từng phong trào thi đua và biểu hiện của lòng yêu nước không phải là những điều cao siêu, mà nền tảng không gì khác hơn là công việc hằng ngày. Chính vì vậy mà khi nói về thi đua, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng chỉ rõ: "Có nhiều nơi nhân dân mà trước hết là cán bộ chưa hiểu thật rõ ràng ý nghĩa của cuộc thi đua ái quốc... Tưởng lầm rằng thi đua là một việc khác với những việc hàng ngày… tưởng lầm rằng thi đua chỉ là nhất thời”, “Thật ra thi đua là phải trường kỳ” và “Công việc hàng ngày chính là nền tảng thi đua”. Người cũng nhắc nhở: “Thi đua không phải là ganh đua, giấu nghề”, mà là “người đi trước hiểu biết, dẫn dắt người đi sau”; “giúp nhau sửa chữa khuyết điểm để cùng nhau tiến bộ” và trên hết, “phải làm cho mọi người hiểu thi đua là làm ích nước lợi nhà”... Những lời nhắc nhở ấy của Người cho đến bây giờ vẫn còn nguyên giá trị thực tiễn và mang tính thời sự. Bởi trên thực tế, thời gian qua, bên cạnh những thành quả nhất định đã gặt hái được trong việc tổ chức triển khai các phong trào thi đua yêu nước, vẫn còn một số cơ quan, địa phương, đơn vị, doanh nghiệp tổ chức phong trào thi đua mang tính hình thức, làm chiếu lệ, nội dung. Tiêu chí thi đua ở một số nơi chưa rõ ràng hoặc phát động thi đua nhưng không tổ chức theo dõi, kiểm tra, giám sát, đôn đốc thường xuyên. Bên cạnh đó, công tác bình xét, khen thưởng, công nhận danh hiệu thi đua còn tình trạng nể nang, cào bằng… Để khắc phục những hạn chế đó, trước hết, cần phải nhận thức rõ, hiểu đúng ý nghĩa chính trị và thực tiễn sâu sắc của thi đua và phong trào thi đua là gì, để làm gì, nhằm mục đích gì? Có như vậy, khi phát động, thực hiện và tổng kết phong trào, chúng ta mới thấy hết chân giá trị của việc thi đua và điển hình được bình chọn từ phong trào thi đua mới thật sự là nhân tố tiêu biểu.

Trong những năm qua, thành phố Hồ Chí Minh luôn là địa phương đi đầu trong phong trào thi đua trên cả nước. Nhiều phong trào thi đua thiết thực, mang lại hiệu quả cao xuất phát từ thành phố Hồ Chí Minh đã được nhân rộng trên phạm vi cả nước. Đó chính là niềm tự hào và là động lực thúc đẩy thành phố tạo ra thêm nhiều phong trào ý nghĩa, hiệu quả hơn nữa.
Tại lễ kỷ niệm 65 năm ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi thi đua ái quốc, chủ tịch UBND TPHCM Lê Hoàng Quân đã khẳng định rằng, thành phố Hồ Chí Minh mãi mãi trung thành với tư tưởng Hồ Chí Minh, tự giác hưởng ứng thực hiện việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trở thành thi đua yêu nước, là hành động cách mạng sâu rộng, có hiệu quả thiết thực. Năm 2013, với khẩu hiệu hành động của thành phố là “Đồng tâm - hiệp lực, vượt khó - thành công”, Đảng bộ và chính quyền kỳ vọng rằng phong trào thi đua yêu nước của thành phố sẽ tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng.
Với tinh thần thi đua bắt đầu từ những việc làm thiết thực hằng ngày, các tầng lớp nhân dân thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục đồng lòng chung sức tham gia phong trào thi đua yêu nước nhằm góp phần tháo gỡ khó khăn, tạo động lực mạnh mẽ để thực hiện có hiệu quả các chương trình trọng tâm, đột phá mà Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ IX đề ra, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ, chỉ tiêu kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh năm 2013, bảo đảm an sinh xã hội và nâng cao đời sống nhân dân thành phố.

