Tin tứcHiện có hơn 409.000 người đang sống với bệnh ung thư trong vòng 5 năm sau chẩn đoán. Những con số này đưa Việt Nam vào nhóm quốc gia có gánh nặng ung thư ngày càng gia tăng trong khu vực. Do đó, chúng ta không chỉ đầu tư vào công nghệ hay thuốc điều trị hiện đại, mà còn cần thay đổi tư duy trong phòng, chống ung thư.
PGS TS Đỗ Anh Tú, Phó Giám đốc Bệnh viện K, Chánh Văn phòng Hội Ung thư Việt Nam, cho hay, ung thư đang dần chuyển từ mô hình bệnh lý của tuổi già sang xu hướng trẻ hóa ở một số loại bệnh như ung thư vú, ung thư đại trực tràng và ung thư tuyến giáp. Điều này không chỉ đặt ra thách thức đối với hệ thống y tế mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nhân lực, năng suất lao động và sự phát triển bền vững của đất nước.
Một thực tế đáng quan tâm khác là tỷ lệ phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn vẫn còn cao. Không ít người dân chưa hình thành thói quen khám sức khỏe và tầm soát định kỳ; nhiều trường hợp chỉ đến cơ sở y tế khi bệnh đã tiến triển nặng. Điều này làm giảm hiệu quả điều trị, tăng chi phí y tế và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống của người bệnh.
Vì vậy, phải chuyển từ chữa bệnh sang phòng bệnh; từ phát hiện muộn sang tầm soát sớm; từ điều trị đơn ngành sang mô hình đa chuyên khoa; từ tập trung vào kéo dài thời gian sống sang nâng cao chất lượng sống của người bệnh; đồng thời xây dựng hệ thống chăm sóc liên tục từ dự phòng, điều trị đến phục hồi chức năng và chăm sóc giảm nhẹ.
PGS.TS Đỗ Anh Tú, Phó Giám đốc Bệnh viện K, Chánh Văn phòng Hội Ung thư Việt Nam, cho biết thêm: “Trong dự phòng theo vòng đời, đối với trẻ em, trẻ vị thành niên, cần tiêm ngừa vaccine ngừa ung thư cổ tử cung, ung thư gan, có chế độ dinh dưỡng, vận động, phòng chống hút thuốc lá. Với người trưởng thành, cần giảm phơi nhiễm thuốc lá, rượu bia, theo dõi chủ động những nhóm nguy cơ cao. Đối với sàng lọc, mời những nhóm người có nguy cơ đến để làm test, chẩn đoán, xác định và điều trị, theo dõi. Một số ưu tiên chúng tôi triển khai gồm ung thư cổ tử cung, ung thư vú, ung thư đại trực tràng, ung thư phổi.”
BS Chuyên khoa II Nguyễn Đình Văn, Trưởng Khoa Ung bướu Huyết học, Bệnh viện Nhi đồng 2, chia sẻ, ung thư nhi ít được nhắc đến nhưng không có nghĩa là không quan trọng. Mỗi năm, có từ 3.000 - 3.500 ca ung thư trẻ em mới tại Việt Nam. Việc chậm chẩn đoán hoặc chuyển tuyến có thể làm mất cơ hội chữa khỏi cho các em. Dủ vậy, khác với cảm giác “ung thư là tuyệt vọng”, có tới 70% ung thư ở trẻ em có thể được chữa khỏi nếu chẩn đoán đúng và điều trị kịp thời.
Bác sĩ Nguyễn Đình Văn cho rằng: “Để nâng cao hiệu quả điều trị, cần phát triển mô hình kết nối giữa các trung tâm chuyên sâu với hệ thống bệnh viện vệ tinh, đồng thời đầu tư cho cơ sở vật chất, nhân lực và đào tạo chuyên ngành. Mở rộng bảo hiểm y tế cho bệnh nhi mắc ung thư ngoại viện như chi phí đi lại, ăn ở. Cân nhắc chương trình đào tạo ung thư nhi ngay từ khi sinh viên y còn trên ghế nhà trường, như vậy mới có nền tảng để phát triển ngành ung thư nhi trong tương lai.”
Không chỉ kỹ thuật hay thuốc điều trị, theo Tiến sĩ, Bác sĩ Lưu Ngân Tâm - Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Chợ Rẫy - một khoảng trống khác đang ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả điều trị là dinh dưỡng lâm sàng. Các nghiên cứu tại Việt Nam cũng ghi nhận từ 45-85% người bệnh đã có suy dinh dưỡng hoặc suy mòn trước khi bắt đầu điều trị.
“Hiện nay ở bệnh viện Chợ Rẫy, chúng tôi luôn yêu cầu đánh giá thể trạng bệnh nhân trước khi cho dùng thuốc. Với ung thư, không bao giờ có việc ăn uống kiêng khem mà khối u tự teo đi, mà ngược lại khối u sẽ rút năng lượng từ cơ, mỡ để nuôi sống nó. Cho nên người bệnh ung thư sẽ phải dinh dưỡng đầy đủ. Chuyện kiêng khem là tuyệt đối sai trong quá trình điều trị ung thư”, Tiến sĩ, Bác sĩ Lưu Ngân Tâm lưu ý.
Những năm gần đây, Bộ Y tế và Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã từng bước mở rộng danh mục thuốc, kỹ thuật và dịch vụ được Quỹ Bảo hiểm y tế chi trả, trong đó có nhiều thuốc điều trị ung thư thế hệ mới. Điều này đã giúp hàng chục ngàn người bệnh có cơ hội tiếp cận các phương pháp điều trị hiện đại với chi phí phù hợp hơn, giảm đáng kể gánh nặng tài chính cho gia đình.
Bà Nguyễn Thị Thu Hằng, Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội TPHCM, cho biết, Bảo hiểm xã hội Thành phố đã chi trả bảo hiểm y tế gần 33.000 tỉ đồng/năm, trong đó khoảng 5.000 tỉ cho bệnh nhân ung thư. Nhiều thuốc điều trị trúng đích, phẫu thuật bằng robot đã được bảo hiểm chi trả. Trong đó thuốc chiếm chi phí lớn nhất. Hiện nay, thuốc điều trị trúng đích được chi trả một năm khoảng 2.000 tỉ. Việc này giúp gia đình bệnh nhân đỡ gánh nặng chi phí, bệnh nhân được điều trị lâu hơn.
Tuy nhiên, thách thức đặt ra là mỗi năm Việt Nam tăng 12% người mắc ung thư, làm gia tăng chi phí mà cơ quan BHXH cần chi trả. Các thuốc điều trị đắt đỏ tạo áp lực cân đối cho quỹ BHXH, trong khi mức đóng BHXH còn thấp (khoảng 1,3 triệu/năm).
Bà Nguyễn Thị Thu Hằng đề nghị: “Việc sàng lọc ung thư và khám sức khỏe định kỳ sẽ giúp chẩn đoán sớm và phòng nhiều loại ung thư. Bên cạnh đó, vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm cũng cần quản lý chặt chẽ hơn. Thực phẩm bẩn sẽ khiến các bệnh viện ngày càng đông bệnh nhân với đủ loại bệnh, trong đó có ung thư.”
Tại Hội thảo “Phòng chống ung thư: Cần bước đột phá toàn diện”, PGS.TS.BS Nguyễn Tri Thức, Thứ trưởng Bộ Y tế nhấn mạnh, công tác phòng, chống ung thư luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước và Bộ Y tế với hai chính sách rất quan trọng là Luật Phòng bệnh và Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị.
“Hai chính sách này đều hướng đến mục tiêu chung là chuyển mạnh từ tư duy điều trị sang tư duy phòng bệnh, không chỉ chờ đến khi bệnh được phát hiện ở giai đoạn muộn mà phải tăng cường truyền thông, dự phòng và phát hiện sớm. Đây là chiến lược quan trọng để chúng ta tiến xa hơn trong công tác phòng, chống ung thư. Tín hiệu đáng mừng nữa là trình độ điều trị ung thư chuyên sâu của Việt Nam đã tiệm cận với nhiều kỹ thuật tiên tiến trên thế giới. Đội ngũ thầy thuốc của chúng ta đã làm chủ nhiều kỹ thuật hiện đại, đồng thời hệ thống trang thiết bị phục vụ điều trị ung thư cũng ngày càng được đầu tư, phát triển”, PGS.TS.BS Nguyễn Tri Thức nói.
Dù vậy, Thứ trưởng Bộ Y tế cũng nhìn nhận, trước sự phát triển rất nhanh của y học thế giới, nhu cầu tiếp cận các thuốc và công nghệ điều trị tiên tiến vẫn ngày càng lớn. Đây là bài toán cần sự cân bằng giữa hiệu quả điều trị, khả năng chi trả của Quỹ Bảo hiểm y tế và tính bền vững của hệ thống an sinh. Cần tiếp tục nghiên cứu cơ chế cập nhật nhanh các thuốc có giá trị điều trị cao, đồng thời tăng cường đàm phán giá, phát triển quỹ hỗ trợ người bệnh và huy động thêm các nguồn lực xã hội để mở rộng khả năng tiếp cận.
