Tin tứcĐộng thái này cho thấy Nhà Trắng quyết tâm duy trì thuế quan như trụ cột trong chương trình nghị sự kinh tế và sẵn sàng tái áp thuế nhanh nhất có thể nếu bị Tòa “tuýt còi”.
Theo các nguồn thạo tin, cả Bộ Thương mại và Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đã được giao nghiên cứu các kịch bản thay thế. Trọng tâm là khai thác những công cụ pháp lý khác, như Mục 301 và Mục 122 của Đạo luật Thương mại các điều khoản cho phép tổng thống đơn phương áp đặt thuế quan trong một số tình huống.
Các công cụ thay thế này bị đánh giá là “kém linh hoạt” hơn so với quyền hạn mà ông Trump đang tận dụng. Chúng thường chậm hơn, phạm vi áp dụng hẹp hơn và cũng dễ vấp phải những vụ kiện tụng mới. Một quan chức giấu tên khẳng định thuế quan “vẫn sẽ là phần cốt lõi trong chương trình kinh tế của ông Trump, bất kể phán quyết của tòa ra sao”.
Vụ việc hiện nằm trên bàn Tòa án Tối cao xoay quanh việc ông Trump sử dụng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp thuế đối ứng trên phạm vi toàn cầu, cũng như áp các mức thuế bổ sung lên hàng hóa của Trung Quốc, Canada và Mexico.
Theo ước tính của Bloomberg, hơn một nửa trong tổng mức thuế suất thực tế 14,4% đối với hàng nhập khẩu vào Mỹ hiện nay là từ các mức thuế áp theo IEEPA. Một phán quyết bất lợi có thể buộc chính quyền phải hoàn trả hơn 88 tỉ USD tiền thuế đã thu.
Hiện chưa rõ khi nào Tòa án Tối cao sẽ ra phán quyết cũng như phán quyết sẽ ở mức độ nào. Các thẩm phán có thể giữ nguyên hệ thống thuế quan, hủy bỏ hoàn toàn hoặc đưa ra một quyết định “giữa đường”, chỉ bãi bỏ một phần hoặc yêu cầu điều chỉnh có mục tiêu hơn. Dù kịch bản nào xảy ra, giới phân tích đều cho rằng môi trường pháp lý và thương mại sẽ càng thêm bất định với doanh nghiệp và chính phủ các nước.
Trong trường hợp Tòa ra phán quyết bất lợi, ông Scott Lincicome - Phó chủ tịch phụ trách kinh tế tại Viện Cato dự báo đội ngũ của ông Trump sẽ “hành động gần như ngay lập tức” để khôi phục các mức thuế bằng công cụ pháp lý khác.
Thực tế, một số bước đi “dự phòng” đã được kích hoạt từ trước: ông Trump đã mở điều tra theo Mục 301 đối với Brazil và vẫn duy trì thuế Mục 301 với một số mặt hàng từ Trung Quốc.
Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia Kevin Hassett cũng công khai xác nhận Tổng thống có thể dùng Mục 301 hoặc Mục 122 để tái áp thuế nhập khẩu nếu Tòa án Tối cao “bác” cách ông sử dụng IEEPA. Ngay trong nội bộ chính quyền cũng thừa nhận việc triển khai không hề đơn giản.
Mục 122 chỉ cho phép áp thuế tối đa 15% và trong thời gian không quá 150 ngày, rõ ràng không phù hợp với chiến lược thuế quan dài hơi của ông Trump. Mục 338 của Đạo luật Thuế quan thì hầu như chưa từng được sử dụng, nên gần như chắc chắn sẽ châm ngòi những tranh chấp pháp lý mới nếu Nhà Trắng kích hoạt.
Các quan chức pháp lý cũng đang phải giải đáp hàng loạt câu hỏi nhạy cảm: liệu chính quyền có thể “xếp chồng” các công cụ chẳng hạn áp thuế theo Mục 122, sau đó hủy sớm rồi tiếp tục áp theo khung thời gian mới? Liệu có thể áp dụng thuế hồi tố để tránh phải hoàn tiền đã thu theo hệ thống hiện tại hay không? Ông Lincicome cảnh báo toàn bộ quá trình có thể biến thành một “mớ bòng bong pháp lý” khổng lồ, gây thêm bất ổn cho môi trường kinh doanh.
Trong bối cảnh đó, Nhà Trắng từ chối bình luận chi tiết nhưng thừa nhận đang xem xét “những cách thức mới” để duy trì chính sách thương mại.
Phó Chánh văn phòng Nhà Trắng James Blair đánh giá cơ hội thắng kiện của chính quyền tại Tòa án Tối cao ở mức “50-50 hoặc cao hơn”. Song ông cũng khẳng định, nếu thất bại, các quan chức sẽ “tìm cách khôi phục lại những mức thuế đã bị hủy”.
