Tin tứcNghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã tạo khuôn khổ chính trị quan trọng để TPHCM phát huy vai trò đầu tàu, triển khai các mô hình mới, cơ chế đặc thù, nhất là mô hình hợp tác “Ba nhà” – Nhà nước, Nhà trường, Doanh nghiệp – một cấu phần then chốt trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thành phố.
Tuy nhiên, quá trình triển khai hợp tác giữa cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở giáo dục đại học và doanh nghiệp vẫn đối mặt với nhiều thách thức.
Theo ông Lâm Đình Thắng - Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM, trong mối quan hệ “ba nhà”, việc thương mại hóa các nghiên cứu đang gặp phải bốn điểm nghẽn.
"Thứ nhất là nhà nước đặt hàng cho trường, viện nghiên cứu nhưng doanh nghiệp mới là đơn vị đưa đề tài đó ra thương mại hóa, nhưng mà có điểm nghẽn là quyền sử dụng và khai thác đề tài đó lại không giao cho doanh nghiệp, thì doanh nghiệp không thể nào đưa ra thương mại hóa.
Thứ hai là đơn vị trường, viện đó không biết định giá sản phẩm đó là bao nhiêu để đưa cho doanh nghiệp. Thứ ba là thiếu tiền hỗ trợ bổ sung thêm để thương mại hóa đề tài đó. Thứ tư, rất bất cập là sau khi nghiệm thu ba năm thì doanh nghiệp mới được quyền sử dụng đề tài đó để thương mại hóa."
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thanh Mai - Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM cũng thẳng thắn nhìn nhận, Đại học Quốc gia có năng lực nghiên cứu rất mạnh nhưng việc chuyển hóa từ phòng thí nghiệm ra thị trường vẫn còn những điểm đứt gãy.
"Chúng ta đang thiếu các kênh tư vấn về thị trường và phát triển sản phẩm. Nghiên cứu thường khởi đầu từ câu hỏi học thuật hoặc từ năng lực phòng thí nghiệm, trong khi thị trường thì bắt đầu từ “nỗi đau” của khách hàng, của doanh nghiệp, của địa phương. Nếu không có nơi kết nối hai ngôn ngữ này lại thì sản phẩm khoa học sẽ rất khó để mà đi xa. Thứ hai, đó là vướng mắc về thể chế và các quy trình liên quan đến sở hữu trí tuệ, định giá tài sản trí tuệ. Thứ ba, đó là thiếu vốn mồi và cơ chế đầu tư rủi ro cho giai đoạn thử nghiệm và phát triển sản phẩm mẫu", Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thanh Mai cho biết.
Trong mô hình hợp tác “Ba nhà”, mỗi bên đều đảm nhận vai trò riêng nhưng bổ sung, tương tác chặt chẽ để thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Trong đó Nhà trường là chủ thể tạo ra tri thức mới, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời nghiên cứu và phát triển các công nghệ lõi, hình thành nền tảng khoa học – công nghệ bền vững.
Nhưng theo Giáo sư, Tiến sĩ Mai Thanh Phong - Hiệu trưởng trường Đại học Bách khoa TPHCM, vẫn còn nhiều thách thức trong năng lực nghiên cứu và phát triển hạ tầng khoa học.
"Thứ nhất là đội ngũ thầy cô thì chúng ta còn mỏng, và mặc dù đào tạo khá bài bản từ nước ngoài, nhưng dù sao nếu để tiệm cận chất lượng của khu vực và quốc tế thì rõ ràng chúng ta cần nỗ lực hơn nữa. Thứ hai là hạ tầng về cơ sở vật chất, đặc biệt đối với các ngành nghề liên quan đến kỹ thuật, công nghệ, STEM, chúng ta đang quá thiếu các cơ sở thực hành. Điểm thứ ba đó là chế độ, chính sách hỗ trợ cho người học của chúng ta cũng không tốt. Và một điều cuối cùng đó là chúng ta đang khá gò bó trong vấn đề hợp tác quốc tế. Ví dụ các quy định liên quan đến tổ chức hội thảo, hội nghị quốc tế, quy định liên quan đến giấy phép lao động của các nhà khoa học và những người làm việc quốc tế đến làm việc ở đây một cách tự do."
Sự thiếu hụt thông tin và hiểu biết lẫn nhau cũng là rào cản lớn. Nhiều cơ sở giáo dục đại học chưa nắm rõ nhu cầu nhân lực, định hướng công nghệ và chiến lược phát triển của doanh nghiệp. Ngược lại, doanh nghiệp cũng chưa nhận diện đầy đủ tiềm năng nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao tri thức của cơ sở giáo dục đại học. Thiếu thông tin dẫn đến khó xác định “điểm chạm” phù hợp để xây dựng mô hình hợp tác hiệu quả.
Giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Văn Sơn - Hiệu trưởng trường Đại học Sư phạm TPHCM, nhận định: "Mỗi năm, một trường đại học có khoảng một trăm ý tưởng khởi nghiệp, nhưng tôi cho rằng tỷ lệ phần trăm để các ý tưởng khởi nghiệp đó có thể chuyển giao lại cho các doanh nghiệp hoặc có thể phát triển thành các doanh nghiệp là rất thấp. Nói thẳng ra là chúng ta vẫn đang “giáo dục khởi nghiệp” và chúng ta cho “thi khởi nghiệp” nhiều hơn là đeo bám với các doanh nghiệp để khởi nghiệp."
Thực tiễn cho thấy một nghịch lý: trong khi nhà trường loay hoay với bài toán đầu ra, doanh nghiệp lại luôn trong tình trạng “khát” nhân lực trình độ cao. Sợi dây liên kết giữa Nhà nước, Nhà trường và Doanh nghiệp dường như vẫn chưa thể bện chặt do những "điểm nghẽn" về hành lang pháp lý chưa đồng bộ, trách nhiệm của các bên chưa rõ ràng và thiếu cơ chế chia sẻ lợi ích thực chất.
Nghị quyết 57 ra đời như một luồng gió mới, kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt trong việc gắn kết giữa giảng đường và thị trường lao động; đặt ra yêu cầu giáo dục không phải là một thực thể khép kín, buộc các nhà trường phải thay đổi tư duy từ “đào tạo những gì mình có” sang “đào tạo những gì thị trường cần”.
Doanh nghiệp không còn là đối tượng đứng ngoài, mà trở thành người “đặt hàng” và trực tiếp tham gia vào quá trình giám sát chất lượng đào tạo. Đặc biệt, Nhà nước không còn đóng vai trò là bên “ra lệnh” mà chuyển dịch sang vai trò kiến tạo và điều phối.
