Khởi xướng - tiên phong - bền vững

Lao động nghèo làm việc tại một cơ sở sản xuất ở phường 8, quận (Ảnh: NLĐO)

Đây là điểm mấu chốt xuyên suốt mà Đảng bộ – Chính quyền TPHCM khởi xướng chương trình giảm nghèo đầu tiên trên cả nước và liên tục duy trì yếu tố bền vững cũng như vị thế dẫn đầu.

Tiên phong chăm lo người nghèo

Trước năm 1992, tỷ lệ hộ nghèo đói trên địa bàn TP chiếm gần 20% tổng số hộ dân, khoảng cách giàu - nghèo chênh lệch hơn mười lần. Trước tình hình đó, Đảng bộ và chính quyền TP mạnh dạn đưa ra chủ trương sáng tạo nhưng cũng không kém phần táo bạo và quyết liệt. Đó là cuộc vận động nhanh chóng xóa hộ đói, từng bước giảm hộ nghèo và nhận được sự đồng thuận, tham gia tích cực của tất cả tầng lớp nhân dân.

Chương trình xóa đói giảm nghèo thành phố bắt đầu vào đầu năm 1992 trải qua 3 giai đoạn chính: giai đoạn 1 từ 1992 - 2003; giai đoạn 2 từ 2004- 2010 và giai đoạn 3 từ 2009- 2015 với 6 lần điều chỉnh chuẩn nghèo. Ông Hứa Ngọc Thuận – Phó Chủ tịch UBND TP – Trưởng Ban Chỉ đạo Chương trình Giảm nghèo, tăng hộ khá TP cho biết: “Cả nước phân ra nội thành, ngoại thành nhưng riêng TPHCM không phân biệt nội thành, ngoại thành tức là mức sống phải như nhau. Mình tiệm cận chuẩn nghèo thế giới đầu tiên. Đó là cái đầu tiên TPHCM làm mà cả nước chưa có”.

Ngày 30/4/1995, TPHCM công bố không còn hộ đói và đến cuối năm 2008 kết thúc sớm 2 năm giai đoạn II với số hộ nghèo chỉ còn 0,2% tổng hộ dân theo chuẩn 6 triệu đồng/người/năm áp dụng chung cho toàn thành. Năm 2009, mở đầu giai đoạn III 2009- 2015, Thành phố quyết tâm nâng lên một bước đột phá mới với tên gọi mới là “Chương trình giảm nghèo, tăng hộ khá” với chuẩn nghèo 12 triệu đồng/người/năm trở xuống – tức tương đương 2 USD/người/ngày, tiếp cận với mức cận chuẩn nghèo thế giới.

Đến cuối năm 2013, mục tiêu giai đoạn 3 sớm hoàn thành nên UBND Thành phố quyết định ban hành chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo giai đoạn 2014-2015 với mức thu nhập từ 16 triệu đồng/người/năm trở xuống. Ấn tượng hơn, TP cũng sớm hoàn thành mục tiêu tỷ lệ hộ nghèo dưới 3% tổng hộ dân vào cuối năm 2014.

Suốt quá trình giảm nghèo, TP đảm bảo chính sách an sinh xã hội cho người nghèo, hộ nghèo như miễn giảm học phí, mua bảo hiểm y tế, chương trình xóa đói thông tin; từ 1998 đến tháng 12/2013 đã sửa chữa, xây dựng trên 33.000 căn nhà tình thương cho hộ nghèo. Công tác giảm nghèo mở ra cơ hội cho gần 250 ngàn hộ nghèo có vốn sản xuất làm ăn, giải quyết cho hơn 510 ngàn lao động nghèo có việc làm ổn định.

Quận 5 là địa bàn không còn hộ nghèo và hộ cận nghèo đầu tiên của Thành phố giai đoạn 2014-2015. Bà Lou Hàn Cánh – Trưởng phòng LĐ-TBXH quận 5 cho biết: “Để giảm nghèo, tăng hộ khá một cách bền vững, chúng tôi phải giải quyết những vấn đề căn cơ. Cụ thể là vấn đề liên quan đến học nghề, học văn hóa, việc làm, hướng nghiệp cũng như vay vốn. Đặc biệt là những chương trình, chính sách an sinh xã hội Nhà nước hỗ trợ cho hộ nghèo, hộ cận nghèo được chúng tôi tập trung”.

Công tác giảm nghèo trên địa bàn TP đã hạn chế xu thế phân hóa giàu nghèo quá mức, không chỉ giải quyết vấn đề dân sinh mà còn có giá trị nhân văn sâu sắc, phát huy được truyền thống tốt đẹp, nhân ái, bao dung của dân tộc, tư tưởng và đạo đức cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Người nghèo, hộ nghèo nhận thức được nhu cầu, quyền lợi và trách nhiệm của mình; chủ động nỗ lực vươn lên và tạo được vị thế chính trị của người nghèo, hộ nghèo trong xã hội. Qua đó, trình độ dân trí, tính dân chủ được nâng lên, tính cộng đồng ngày càng mở rộng; quan hệ giữa các dân tộc Hoa, Chăm, Khmer được vun đắp, tô bồi.

Từ kinh nghiệm của địa phương, ông Hứa Ngọc Thảo – Phó Chủ tịch UBND quận 2, khẳng định: “Trường hợp không còn khả năng lao động, bệnh tật, chúng tôi chăm lo hàng tháng. Làm thế nào để họ có cuộc sống bằng với tiêu chí, tôi nghĩ đây là trách nhiệm, đạo lý của mình. Cho dù người đó có cống hiến hay không cống hiến thì đã là dân thì phải được chăm lo, điều này tôi cam kết với thành phố”.

Giảm nghèo là quá trình bền bỉ, lâu dài 

Những thành tựu đạt được trong 23 năm qua là rất quan trọng, nhưng cũng mới là bước đầu, bởi sự nghiệp giảm nghèo của thành phố vẫn còn nhiều thử thách. Nguy cơ tái nghèo luôn tiềm ẩn bởi tốc độ gia tăng dân số cơ học tiếp tục gây áp lực lớn. Các nguồn vốn tín dụng ưu đãi và tín dụng nhỏ phục vụ người nghèo, hộ nghèo trên địa bàn TP chưa thể thống kê đầy đủ, để từ đó phân tích, đánh giá được hiệu quả toàn diện cũng như chưa có cơ chế phối hợp các nguồn vốn. Hiệu quả dạy nghề, tạo việc làm cho lao động nghèo và công tác tư vấn hướng nghiệp, dạy nghề, chuyển đổi nghề còn hạn chế.

Ông Lê Thanh Hải – Ủy viên Bộ Chính trị – Bí thư Thành ủy tại hội nghị Tổng kết công tác giảm nghèo giai đoạn III đã nhấn mạnh: “Cần phát huy, nhân rộng kinh nghiệm về vai trò lãnh đạo của các chi bộ ấp - khu phố trực tiếp chăm lo cho dân nghèo. Đảng viên phải nêu cao vai trò gương mẫu, tiền phong, có trách nhiệm đầy đủ với đồng bào nghèo cả tấm lòng, tâm huyết, tình thương yêu thật sự; có cách làm sáng tạo như đăng ký tự nhận đỡ đầu, hỗ trợ cho hộ nghèo tại địa phương, địa bàn dân cư. Đồng thời, tiếp tục phát huy đúng mức vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể: Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Công đoàn, Hội Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên; mỗi tổ chức đều có thế mạnh và cách làm riêng, tạo nên tính đa dạng trong các hoạt động giảm nghèo bền vững”. Giảm hộ nghèo là một quá trình khó khăn, phức tạp và lâu dài, cần được chỉ đạo một cách đồng bộ, kiên trì và liên tục. Quá trình giảm nghèo phải gắn liền với quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời chủ động lồng ghép với các chương trình khác như xây dựng nông thôn mới.

TPHCM hiện có 12 quận không còn hộ nghèo thu nhập dưới 16 triệu đồng/người/năm và hướng đến mục tiêu 21 triệu đồng/người/năm giai đoạn 2016 – 2020 với tên gọi “Chương trình giảm nghèo bền vững”. Những đích nhắm cụ thể này - một mặt giúp chương trình giảm nghèo TP tiếp tục dẫn đầu cả nước, mặt khác - quan trọng hơn, là cụ thể hóa một chính sách an sinh xã hội toàn diện, tạo ra xã hội công bằng, văn minh, hiện đại và qua đó, không ngừng cải thiện, nâng cao mức sống của mọi tầng lớp nhân dân.