Tin tức
Thế "kèo trên" của kẻ vi phạm
(VOH) - Cho đến trước khi người ta đề cập đến sự “hồi sinh” của dòng sông Thị Vải như thời gian gần đây thì vào những năm 1994-1995 của thế kỷ trước, Công ty Vedan đã chủ ý lắp đặt mạng lưới vận hành nhiều tầng nấc với hàng loạt các van đóng mở linh hoạt, được dẫn bởi một đường ống “bí mật” cắm sâu trong lòng đất trực chỉ ra sông Thị Vải !
Toàn bộ nước thải thay vì đi vào hệ thống xử lí đã đổ thẳng xuống dòng sông trong xanh-là nguồn nước tưới cho hàng ngàn ha cánh đồng, là nơi bà con nông dân gắn bó đời sống kinh tế bằng nghề chày lưới, đánh bắt. Sau đợt kiểm tra năm 2008, Cảnh Sát Môi Trường đã phát hiện và bắt quả tang cách làm tráo trở của Vedan kéo dài gần 15 năm qua. Thực chất dù Vedan đã xây dựng khu xử lí nước thải nhưng đó là kiểu ngụy trang, đối phó, để rồi sông Thị Vải mỗi ngày chết dần chết mòn bởi khối lượng nước thải khổng lồ chưa qua xử lí trút xuống dòng sông này. Theo tính toán của các chuyên gia, với hơn 4.000 m3 nước thải mỗi ngày không qua xử lí, Vedan đỡ phải hao tốn hàng trăm triệu đồng. Chính sự “đầu độc” này nên khi dòng nước của sông Thị Vải chảy đến đâu, sản xuất nông nghiệp của bà con nông dân tan hoang đến đó. Cá, tôm, cua và các loài thủy sinh cũng từ từ biệt tăm. Biết bao hộ dân lâu nay gắn bó đời sống với dòng sông thì nay họ phải chịu cảnh “tứ bề thiếu thốn” vì mất đi chỗ dựa kinh tế do sự tàn phá môi trường vì lợi ích cục bộ của Nhà máy Vedan.
Ngày 19/09/2008, sau khi Cơ quan Công an và ngành chức năng rầm rộ vào cuộc, sau vài lần “ miễn cưỡng” hợp tác, chính công ty Vedan đã ký biên bản thừa nhận “10 nội dung sai phạm”. Diễn biến tiếp sau sự việc này là hành trình chuẩn bị hồ sơ đi kiện của bà con nông bị ảnh hưởng bởi ô nhiễm do Vedan gây ra. Các Hội nông dân Đồng Nai, BRVT và TPHCM đã chọn ra khoảng 8.000 đơn thưa để tiến hành khởi kiện công ty Vedan. Bị thiệt hại vì ô nhiễm thì đã rõ nhưng muốn đến “Pháp đình” nông dân phải có đầy đủ bằng chứng và cơ sở khoa học- mà điều này thì bà con ta đang ở thế yếu. Chính vì vậy mà trước đây, Toà án Nhân dân huyện Long Thành tỉnh Đồng Nai đã từng từ chối thụ lí hồ sơ của nông dân 2 huyện Long Thành và huyện Nhơn Trạch do hành trang đi kiện của bà con chỉ có mỗi đơn kiện mà không đi kèm với những dữ liệu khoa học để chứng minh mức độ thiệt hại do nhà máy Vedan gây ra. Gần đây khi trả lời báo chí, ông Bùi Cách Tuyến- Phó Tổng Cục Trưởng Tổng Cục Môi trường - Bộ TN-MT nói: “Về mặt khoa học, có thể tính toán để đưa ra các con số về ô nhiễm và thiệt hại”. Còn Chủ tịch Hội bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam, TS Nguyễn Ngọc Sinh cho biết: “Hội đã có nhã ý để đứng ra nhận công việc hỗ trợ người dân. Rất tiếc là việc đó vẫn chưa thực hiện được”.
Vậy khi nào người nông dân mới nhận được sự hỗ trợ này, để có đủ cơ sở khoa học làm bằng chứng trước Tòa án khi kiện Vedan? Đến nay, chưa ai có câu trả lời. Chưa ai thực sự đại diện cho nông dân 3 tỉnh thành Đồng Nai, BRVT và TPHCM để mời các nhà khoa học truy tìm bằng chứng với đầy đủ cơ sở khoa học cụ thể có tính thuyết phục cao. Từ thế yếu này nên đến nay, Hội Nông Dân 3 địa phương trên chỉ mới làm công việc tập hợp đơn thư và đưa ra mức đề xuất bồi thường ước tính khoảng 400 tỷ đồng, chứ chưa thể “đủ lực” để cùng bà con “mang dùi đánh trống” khởi kiện Vedan. Đi kiện sẽ thắng hay hòa giải sẽ có lợi? Tất cả chỉ là các giả thuyết đặt ra của dư luận, của báo chí, của một vài luật sư với tư cách khách quan mà thôi!
Thành ra, đến giờ này Vedan vẫn không hề nao núng. Và để xoa dịu dư luận, họ chỉ đưa ra mức “hỗ trợ tùy thích” với 25 tỷ đồng- một con số quá ít ỏi so với thiệt hại mà bà con nông dân phải gánh chịu. Đã vậy Vedan còn tuyên bố, họ chỉ "hỗ trợ gián tiếp" cho các mục đích như: lập quỹ phúc lợi hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp cho nông dân, khuyến nông, khuyến học, phát triển hạ tầng ở một số nơi. Họ yêu cầu tài sản bị thiệt hại phải hợp pháp; đất canh tác phải có chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc có kê khai đăng ký, được chính quyền địa phương xác nhận.v.v. Thể theo động thái này thì chẳng khác nào Vedan đang “ra tay nghĩa hiệp” nhờ cái thế “kèo trên” của mình, còn người nông dân ắt phải chịu ơn dù rằng Vedan là thủ phạm gây ra ô nhiễm và thiệt hại cho bà con.
Huỳnh Sang