Vấn đề hôm nay: Khai thác tối đa sức mạnh của nghiên cứu và phát triển

(VOH) - Năm 2007, Chính phủ đã ban hành Nghị định 80 nhằm thúc đẩy việc đưa kết quả nghiên cứu khoa học vào đời sống thực tiễn, nghiên cứu đi đôi với sản xuất.

Nhưng đến cuối năm 2009, mới có khoảng 40 doanh nghiệp đăng ký cấp Giấy chứng nhận doanh nghiệp KH&CN. Có lẽ vì thế mà bản báo cáo của Viện Chiến lược phát triển mới đây rút ra nhận định “có rất ít khả năng Việt Nam đạt được năng lực công nghệ cần thiết để dịch chuyển lên những vị trí cao hơn trong chuỗi giá trị trong tương lai gần”.

Theo nhiều tổ chức và nhà nghiên cứu, năng lực cạnh tranh bền vững cho doanh nghiệp là lợi thế cạnh tranh động, là khả năng luôn cải tiến và đổi mới không ngừng. Đặc biệt ngày nay, khoa học và công nghệ trở thành hàng hoá có sức cạnh tranh còn hơn cả vốn. Nghiên cứu và phát triển từ chổ là lĩnh vực bên ngoài sản xuất, là hoạt động của các nhà khoa học và các viện nghiên cứu, thì nay được nội bộ hoá trong các doanh nghiệp lớn.

Báo cáo mới đây của Viện Chiến lược phát triển thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, chi phí cho hoạt động này chỉ chiếm 0,02% doanh thu. Điều đó cho thấy công tác nghiên cứu và phát triển ở nước ta chưa được các doanh nghiệp chú trọng đúng mức. Một số ngành công nghệ cao, như dược phẩm, có mức chi cho nghiên cứu và phát triển lớn, nhưng tỷ trọng so với doanh thu vẫn chưa đến 1%.

Hiện nay, mức độ chi phí cho công tác nghiên cứu và phát triển của các nước trên thế giới được đặc biệt chú trọng. Mỹ hiện nay vẫn đang là quốc gia chi nhiều tiền cho nghiên cứu và phát triển nhất thế giới. Trong nhiều năm liền, chi phí cho nghiên cứu và phát triển của Mỹ chiếm một phần ba toàn cầu. Riêng năm 2009, Mỹ chi gần 400 tỉ USD. Nhiều tập đoàn lớn của thế giới chi tới 15% doanh thu. Thế nên, không có gì lạ khi các doanh nghiệp Mỹ được xem là có sức cạnh tranh cao nhất thế giới. Thấy được mức độ và tầm quan trọng của vấn đề, nhiều doanh nghiệp đã đẩy mạnh công tác nghiên cứu và phát triển và đạt được kết quả đáng phấn khởi. Chỉ đơn cử, Công ty Sơn tổng hợp Hải Phòng, doanh thu năm 2007 đạt 25 triệu USD, tính trung bình trên mỗi người lao động đạt gần hai tỷ đồng/năm, trong khi đó có rất nhiều doanh nghiệp mức doanh thu trung bình trên mỗi người lao động chỉ khoảng 100 triệu đồng/năm. Nếu trong vài năm tới chúng ta có được 1.000 doanh nghiệp như Công ty Sơn tổng hợp Hải Phòng thì tổng giá trị sản xuất của 1.000 doanh nghiệp này đạt tới 25 tỷ USD, chiếm hơn 1/4 GDP của cả nước hiện nay.

Ngoài việc chưa chú trọng đến nghiên cứu và phát triển, nhiệm vụ của bộ phận này nhiều khi lại được hiểu chưa đầy đủ, dẫn đến việc “áp đặt” nhiệm vụ khá hạn hẹp là phát triển sản phẩm mới. Hiểu một cách đầy đủ thì hoạt động nghiên cứu và phát triển gắn kết chặt chẽ với hoạt động kinh tế, khắc phục các điểm yếu trong quản lý, trong công nghệ sản xuất, trong phát triển và tiêu thụ sản phẩm của bản thân doanh nghiệp, đồng thời còn giúp phát hiện ra điểm mạnh của đối thủ trên thương trường.

Nghiên cứu và phát triển sẽ phục vụ tích cực cho sản xuất, nhưng không phải cứ đầu tư cao thì hiệu quả thực tế sẽ cao. Thực tế, càng ngày càng có nhiều doanh nghiệp nước ngoài đến Việt Nam làm ăn. Trong tay các doanh nghiệp này sẽ là nguồn vốn dồi dào, công nghệ hiện đại và kinh nghiệm xâm nhập thì trường. Nếu doanh nghiệp trong nước không khai thác hết sức mạnh của nghiên cứu và phát triển thì việc bị thua ngay trên thị trường nội địa là điều dễ hiểu./.

Ngọc Minh