Tin tức
Gạo xuất khẩu.
(VOH) - Cơ chế điều hành xuất khẩu gạo hiện nay đang trói buộc các doanh nghiệp, gây khốn đốn nông dân vì chỉ tập trung vào Hiệp hội lương thực Việt Nam- Chính cơ chế nầy đã đánh mất thời cơ xuất khẩu lượng lớn gạo với giá cao vào năm 2008, đến độ nóng lên ở nghị trường Quốc hội trong kỳ họp lần thứ 5 Quốc hội khóa 12. Ngày 4/6/2009, Chính phủ, Bộ NN &PTNT, Bộ Công thương; Hiệp hội lương thực Việt Nam, đại diện các địa phương họp bàn về sản xuất và tiêu thụ lúa gạo ở đồng bằng sông Cửu Long đã đi đến thống nhất 5 chủ trương, trong đó có 3 chủ trương ''giải phóng'' cho xuất khẩu gạo, tạo phấn khởi cho nông dân cho doanh nghiệp là: Chính phủ không hạn chế việc xuất khẩu gạo 2009; chỉ tiêu xuất khẩu gạo sẽ được điều chỉnh theo tình hình sản xuất thực tế lúa gạo trong nước và Chính phủ trước mắt sẽ không phân hạn ngạch xuất khẩu gạo cho các địa phương. Sau đó Hiệp hội lương thực Việt Nam có công văn số 48 thông báo hướng dẫn đăng ký hợp đồng xuất khẩu gạo đến các doanh nghiệp. Đây là quyết định gây xôn xao trong các doanh nghiệp xuất khẩu gạo cho các tỉnh có chỉ tiêu xuất khẩu gạo, cho nông dân và các chuyên gia nông nghiệp. Chưa hết, ngày 30/7/2009, Chủ tịch Hiệp hội lương thực Việt Nam ban hành quyết định số 13 về qui chế thực hiện các hợp đồng xuất khẩu gạo tập trung, gồm 5 điều. Trong đó khoản 1 điều 3 qui định về tổ chức thực hiện hợp đồng: "Thương nhân được cử tham gia dự thầu và trúng thầu hoặc được chỉ định ký hơp đồng tập trung sẽ được xuất khẩu trực tiếp 20% số lượng hàng hóa của hợp đồng ký, 80% số lượng hàng hóa còn lại của hợp đồng, Hiệp hội sẽ phân cho các thương nhân thành viên có năng lực khác, ủy thác xuất khẩu''... Một qui định thể hiện sự độc đoán, chuyên quyền của Hiệp hội lương thực VN- Vì sao? Thương nhân hoặc doanh nghiệp bỏ chi phí ra đi ''săn lùng'' hợp đồng, khi có được hợp đồng chỉ được xuất 20% còn 80% giao lại cho Hiệp hội để hiệp hội điều hành, tức Hiệp hội lấy 80% giao chỉ tiêu xuất khẩu gạo cho các thành viên khác có năng lực. Điều nầy hợp lý hay không? suy cho cùng hiệp hội là tổ chức xã hội nghề nghiệp nên chỉ có chức năng khuyến cáo các doanh nghiệp sản xuất thế nào, thời điểm nào xuất khẩu lợi nhất, Hiệp hội chỉ ra quyết định khi doanh nghiệp nào vi phạm qui trình dẫn tới làm ảnh hưởng tới giá trị chất lượng chung của hạt gạo VN, chứ không được can thiệp vào hoạt động của các doanh nghiệp. VN có rất nhiều hiệp hội- Tại sao chỉ có Hiệp hội lương thực có quyền phân bổ hạn ngạch xuất khẩu gạo? Hiệp hội lương thực VN và Tổng công ty lương thực Miền Nam tuy là hai chủ thể khác nhau, nhưng được điều hành bởi 1 người là Chủ tịch Hiệp hội kiêm Tổng giám đốc Công ty lương thực Miền Nam nắm hết quyền lực. Với cơ chế điều hành nầy thì nông dân- người làm ra hạt gạo nhưng không được toàn quyền bán sản phẩm mà bị chi phối bởi hiệp hội và Tổng công ty lương thực Miền Nam- Qui chế tổ chức thực hiện các hợp đồng xuất khẩu- Hiệp hội giữ lại 80% để phân bổ cho các thành viên khác- thành viên khác là thành viên nào? Hơn 40 Công ty con của Tổng công ty lương thực Miền Nam, hay phân bổ chỉ tiêu cho tất cả doanh nghiệp thành viên hiệp hội. Điều nầy các thành viên trong Hiệp hội biết rõ, nhưng không ai đám nói ra vì sợ cắt hạn ngạch. Việc phân bổ hạn ngạch như thế có nên không? Thí dụ như tỉnh Đồng Tháp- mỗi năm có sản lượng lúa trên 2,7 triệu tấn mà chỉ có 2 doanh nghiệp được phân bổ chỉ tiêu xuất khẩu gạo với khoảng trên 300.000 tấn gạo (khoảng 600- 700 ngàn tấn lúa) số còn lại tỉnh Đồng Tháp bán cho ai? Phần lớn số lượng còn lại nầy là mồi béo bở cho thương lái, doanh nghiệp ép giá nông dân. Đặt vấn đề ngược lại- nếu không có sự điều hành của hiệp hội để các doanh nghiệp tự do xuất khẩu gạo, giá cả sẽ bị các doanh nghiệp cạnh tranh thiệt gây hại cho đất nước.
Tại sao chúng ta không học kinh nghiệm của Thái Lan: Bộ thương mại Thái Lan làm công tác dự báo tốt- Họ cho công bố rộng rãi lượng gạo xuất khẩu trong năm, rồi thu mua lúa, dự trữ sẵn, được kiểm tra phân loại chất lượng từng loại bảo đảm cho nông dân có lời. Sau đó bán cho doanh nghiệp có nhu cầu xuất khẩu tùy số lượng, chủng loại, chất lượng- Như thế vừa bảo đảm an ninh lương thực, vừa điều hòa đầu ra, giá cả ổn định nông dân luôn có lời và doanh nghiệp chủ động, tích cực ''săn lùng'' thị trường hỗ trợ nông dân xuất khẩu.
Hệ thống lại vai trò điều hành xuất khẩu gạo của Hiệp hội lương thực VN trong vài năm trở lại đây, rõ ràng là chưa hiệu quả- không giúp ích gì cho nông dân, xa rời nông dân- Đến mùa thu hoạch chỉ có thương lái đến với nông dân, bán lại cho doanh nghiệp thu lời- Cần lắm- cấp bách lắm sự thay đổi cơ chế điều hành xuất khẩu gạo hiện nay. Hiệp hội lương thực VN nên trở lại đúng chức năng là tổ chức xã hội nghề nghiệp, làm đầu mối tìm kiếm, cung cấp thông tin về thị trường, cầu nối cho doanh nghiệp. Để điều hành việc xuất khẩu gạo: Hoặc thực hiện theo cách điều hành của Thái Lan hoặc các Bộ Công thương, Nông nghiệp & PTNT. Lãnh đạo các tỉnh phối hợp nhau phân bổ chỉ tiêu xuất khẩu gạo trên cơ sở số liệu dự báo vê sản lượng lúa của từng vùng, từng địa phương. Người nông dân- người sản xuất ra hạt lúa gạo chỉ mong được như thế.
Hữu Quan