Hồi sinh xà bần thành sản phẩm thân thiện với môi trường

Những ngày này đi dọc đôi bờ kênh Đôi, rạch Xuyên Tâm, quốc lộ 13 TPHCM... nhiều hộ dân đã phá dỡ nhà cửa, bàn giao mặt bằng phục vụ các dự án cải tạo kênh rạch, phát triển hạ tầng giao thông.

Sau phá dỡ, lượng gạch đá, phế thải... phát sinh rất nhiều, chất thành đống cao chờ được thu dọn.

Ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TPHCM (SACA) cho biết tại Hội thảo triển khai đề án tái chế chất thải rắn xây dựng, mỗi ngày TPHCM phát sinh hàng chục nghìn tấn rác thải xây dựng. Nếu nhìn theo góc độ truyền thống, đây là áp lực đối với môi trường và công tác xử lý chất thải. Tuy nhiên, dưới góc độ kinh tế tuần hoàn, đây lại là nguồn tài nguyên thứ cấp có giá trị lớn.

Ông Kỳ cho biết hiện UBND TPHCM đã giao SACA xây dựng đề án tập trung vào việc chuyển đổi rác xây dựng thành tài nguyên.

"Thay vì mở rộng chôn lấp thì cần tìm giải pháp tái chế, tái sử dụng hiệu quả để đưa các vật liệu này quay trở lại phục vụ phát triển đô thị. Đây cũng là định hướng cốt lõi của đề án do UBND TPHCM giao SACA nghiên cứu xây dựng", ông Kỳ nói.

Theo GS.TS Đặng Mậu Chiến, Chủ tịch Hội đồng liên ngành khoa học và công nghệ vật liệu (ĐHQG TPHCM), hiện nay rác thải xây dựng gây áp lực quá tải lên các bãi chôn lấp tập trung, đồng thời gây nên vấn nạn đổ trộm xà bần bừa bãi ra kênh rạch ven đô.

Trong khi loại rác thải này có khả năng thu hồi tái chế trên 90%, hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm xanh, sạch cũng như là nguồn cung tại chỗ thay thế cát đá mỏ tự nhiên dần cạn kiệt. GS.TS Đặng Mậu Chiến nhận định Việt Nam có thể hoàn toàn làm chủ dây chuyền nghiền đập sàng cơ giới hóa đạt công suất cao, điểm nghẽn thực sự hiện nay nằm ở hành lang pháp lý.

Kỹ sư cầu đường Trần Đức Hiếu cũng đánh giá rác thải xây dựng hoàn toàn có thể trở thành nguồn vật liệu sử dụng tốt nếu được trải qua quá trình phân loại, sàng lọc và xử lý đúng cách. Thậm chí trong một vài trường hợp còn tốt hơn cả vật liệu truyền thống.

"Tuy nhiên đến nay vẫn chưa có đơn vị thi công nào sử dụng những vật liệu tái chế như vậy vì chưa có các quy định pháp lý, hướng dẫn sử dụng cụ thể", ông Hiếu nói.

Thay đổi tư duy, hoàn thiện cơ chế

Trong bối cảnh tài nguyên khoáng sản và vật liệu xây dựng ngày càng hạn chế, nhu cầu vật liệu xây dựng để phát triển hạ tầng ngày càng tăng, ông Phạm Minh Mẫn, Phó giám đốc Sở Xây dựng TPHCM, cho rằng cần nhìn nhận rác thải xây dựng là tài nguyên thứ cấp có tiềm năng lớn nếu được thu gom, phân loại, tái chế và sử dụng hiệu quả.

Theo đó, việc nghiên cứu xây dựng cơ chế tái chế, sử dụng lại chất thải xây dựng không chỉ là yêu cầu về môi trường, mà còn là giải pháp quan trọng nhằm thực hiện chủ trương phát triển kinh tế tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên và hướng tới phát triển đô thị bền vững.

Ông Mẫn còn dẫn ví dụ tại nhiều quốc gia và một số địa phương trong nước cho thấy chất thải rắn xây dựng có thể được tái chế thành các sản phẩm có giá trị sử dụng cao như vật liệu san lấp, vật liệu nền đường, gạch không nung và nhiều sản phẩm vật liệu xây dựng khác.

Trao đổi tại hội thảo, ông Bùi Xuân Cường, Phó chủ tịch UBND TPHCM, đánh giá việc xây dựng đề án tái chế rác thải xây dựng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh TP đang trong quá trình tập trung xây dựng quy hoạch tổng thể với tầm nhìn dài hạn.

Theo ông Cường, TPHCM hiện phát sinh khối lượng lớn chất thải xây dựng.

Tuy nhiên, TP cũng đang đối mặt với nhiều thách thức về nguồn cung vật liệu xây dựng truyền thống như đá, cát xây dựng, cát san lấp do nguồn tài nguyên ngày càng khan hiếm và yêu cầu quản lý khai thác ngày càng chặt chẽ.

Do đó vấn đề đặt ra là phải tái chế những vật liệu này để phát triển bền vững theo kinh tế tuần hoàn cũng như cần có cơ chế chính sách khuyến khích thị trường tái chế, thu gom, vận chuyển, xử lý và tiêu thụ vật liệu.

"Hiện nay tư duy vẫn coi đây là rác thải nên chỉ tập trung thu gom, vận chuyển và xử lý. Cần chuyển sang tư duy khai thác, sử dụng hiệu quả, không chỉ từ cơ quan quản lý nhà nước mà còn từ doanh nghiệp và các chủ thể tham gia", ông Cường nhận định.

Ông Cường cũng đề nghị các đơn vị liên quan hoàn thiện đề án trong tháng 6/2026 nhằm kịp thời đề xuất cơ chế chính sách và quy định phù hợp để có thể triển khai ngay trong quá trình sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường và xây dựng Luật Đô thị đặc biệt...