Xuất khẩu gạo cần dân chủ, có điều phối, kiểm soát

Bình luận: Xuất khẩu gạo cần dân chủ, có điều phối, kiểm soát

Thủ tướng Chính phủ vừa có ý kiến chỉ đạo về hoạt động sản xuất, kinh doanh lương thực. Điểm mới là bổ sung cán bộ của các tỉnh có sản lượng lúa hàng hóa lớn tham gia tổ điều hành xuất khẩu gạo. Tiếp đến là Bộ Công thương, UBND các tỉnh và Hiệp hội Lương thực Việt Nam đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại, tăng cường phối hợp tìm kiếm thị trường, khách hàng để đẩy mạnh xuất khẩu với giá hiệu quả nhất. Với, việc tăng cường vai trò các địa phương bàn bạc dân chủ, điều phối, kiểm soát sẽ bảo đảm giá sàn xuất khẩu, tránh bị nước ngoài ép giá, tránh đẩy giá gạo trong nước tăng cao, đấu tranh chống các rào cản và xử lý các vụ kiện, tranh chấp thương mại liên quan… Đây là những điểm nổi bật để hoạt động xuất khẩu gạo nứơc ta dân chủ, có điều phối, kiểm soát tốt hơn.

Trước tiên có thể đề cập về một số điểm chưa được nhiều ngừơi hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp ưng ý với cơ chế điều hành xuất khẩu gạo trong thời gian qua. Mấu chốt vấn đề là Hiệp hội lương thực là một tổ chức ngành nghề, vậy mà như hiện nay Chủ tịch hiệp hội lương thực cũng là Tổng giám đốc Tổng Công ty Lương thực Miền Nam thì không thể nào công bằng và minh bạch được… Cụ thể, Tổng Công ty lương thực miền Nam trong nhiều năm qua báo gạo cho Philippine hơn 1 triệu tấn/năm theo phương thức đấu thầu. Gía thầu của Tổng Công ty thừơng có lãi khá nên Tổ điều hành xuất khẩu gạo nhiệt tình ủng hộ. Việc ký bán gạo của Tồng Công ty lương thực miền Nam là thừơng chốt gía, chốt số lựơng gạo từ đầu năm khi mà sản xuất vụ lúa Đông Xuân mới gieo sạ. Sau đó 3-4 tháng, khi vào vụ thu hoạch, hệ thống độc quyền của Tổng Công ty lương thực chi phối gía lúa gạo nội địa thấp hơn gía đấu thầu để có lợi nhuận. Trong quá trình thu mua lúa gạo, dù gía gạo thế giới có biến động cao hơn nhưng gía mua gạo trong nứơc vẫn không thay đổi là một bất hợp lý. Tổng Công ty lương thực miền Nam thông qua Hiệp hội lương thực Việt Nam áp dụng tính độc quyền này với một số doanh nghiệp ngòai hệ thống. Ví dụ mới đây, Công ty Du lịch Thương mại Kiên Giang, khi có hợp đồng xuất khẩu gạo đã bị chèn ép, bắt san xẻ hoặc thay đổi không gian, thời gian giao hàng… Cách điều hành như trên của Hiệp hội Lương thực Việt Nam không chỉ gây bức xúc từ phía doanh nghiệp bên ngoài mà cả lãnh đạo các địa phương. Cách phân bổ chỉ tiêu xuất khẩu gạo của hiệp hội không dựa trên sự cân đối của từng tỉnh, không gắn xuất khẩu với sản xuất là không hợp lý. Trong khi đó, cùng thời gian này, Thái Lan cũng là nước xuất khẩu gạo hàng đầu nhưng tham gia đấu thầu với một lựơng nhỏ và chờ mức cầu gạo thế giới tăng cao mới xuất bán với gía cao và kiếm lãi lớn.

Hiện nay, lượng gạo được các doanh nghiệp Việt Nam đăng ký hợp đồng xuất khẩu khá cao. Cụ thể, trong 10 ngày đầu tháng 6 năm 2009, đã có thêm gần 300.000 tấn gạo được các doanh nghiệp đăng ký xuất khẩu. Nếu theo dự tính, cả năm 2009, nước ta xuất khẩu 6 triệu tấn gạo thì còn khoảng 1,2 triệu tấn gạo chưa được ký hợp đồng. Hiện nay, với việc phân bổ quota như trứơc đây, thiếu dân chủ, chưa kiểm soát, điều phối tốt hoặc xóa bỏ quota có thể dẫn đến tình trạng các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam sẽ chạy đua để ký hợp đồng bán gạo với gía không cao, kết quả là nông dân chịu thua thiệt.

Trong mấy ngày gần đây, giá gạo xuất khẩu đã có dấu hiệu hồi phục. Giá gạo 5% tấm Việt Nam xuất khẩu từ mức dưới 380-390 USD/tấn, hiện đã tăng lên mức 405-410 USD/tấn. Gạo 10% và 15% tấm cũng tăng so với đầu tháng. Nguyên nhân làm cho giá gạo xuất khẩu Việt Nam tăng, là do nhu cầu mua gạo của thị trường đang tăng như Philippines quyết định sẽ nhập thêm khoảng 700.000 tấn, Malaysia chuẩn bị mua thêm 150.000 tấn, một số quốc gia châu Phi khác cũng có nhu cầu mua gạo Việt Nam...Nhìn sang Thái Lan và Ấn Độ, là những quốc gia xuất khẩu gạo lớn vẫn chưa có động thái tung hàng ra bán mà họ còn tăng nguồn gạo dự trữ. Như vậy, nước ta có thể sẽ bị mất lãi lớn khi gía gạo thị trừơng thế giới tăng trở lại vào cuối năm.

Trong khi đó, giá lúa Đông Xuân chất lượng cao ở đồng bằng sông Cửu Long vẫn ở mức 4.100 đồng/kg, còn lúa IR 50404 khoảng 3.8000 đ/kg. Với mức giá này, nông dân đồng bằng sông Cửu Long đang có lời, bởi giá thành sản xuất lúa vụ Đông Xuân khoảng từ 2.000-2.500 đồng/kg. Tuy nhiên gía này vẫn thấp hơn so với lúc cao điểm 4.200 đến 4.500 đồng/kg hồi đầu năm.

Chính phủ đã có ý kiến để thay đổi cách điều hành xuất khẩu gạo. Mặc dù, Chính phủ không phân bổ hạn ngạch xuất khẩu lúa gạo cho các địa phương nhưng sự có mặt của đại diện các tỉnh có sản xuất lúa lớn trong Tổ điều hành xuất khẩu gạo sẽ góp phần tạo sự minh bạch, dân chủ, có điều phối, kiểm soát và có trách nhiệm hơn. Trước mắt, đáp ứng kỳ vọng của Chính phủ, đối với vụ lúa Hè Thu, các doanh nghiệp sẽ thu mua khoảng 2 triệu tấn gạo hàng hóa theo giá bảo đảm cho nông dân lợi nhuận tối thiểu 30%./.

 

Nguyễn Thắng