Lễ hội tôn vinh ai?

Một buổi lễ đâm trâu của người Ê Đê. Ảnh: simplevietnam

Mới nói tới đây anh bị Tư hưu trí “chận họng” liền: Cần gì tới “ghi-nét” ông ơi. Đó chính là nhận xét của ông Ngô Văn Minh - Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Nam - ủy viên Ủy ban pháp luật của Quốc hội. Còn lễ hội có phải là dịp để chứng tỏ người VN sống có đạo lý nhớ tới ông bà tổ tiên hay không còn là chuyện khác. Nhiều lễ hội tui thấy chỉ thờ cúng âm binh thôi. Mấy anh biết nước mình hiện nay có bao nhiêu lễ hội không? Theo thống kê của ngành văn hóa thì cả nước hiện có 9.000 lễ hội, trong đó 7.000 lễ hội dân gian truyền thống; 1.400 lễ hội tôn giáo; 400 lễ hội lịch sử cách mạng…đó là các lễ hội được đưa vào danh mục của ngành văn hóa, còn một số lễ hội của xóm, ấp, của đình nầy, am nọ chưa thống kê được. Như vậy, mỗi ngày, nước ta  có ít nhứt là 20 cuộc lễ hội. Ngoài ra chưa tính mấy chục cái Festival của các địa phương, các ngành nữa. Thế giới chào thua nước mình về lễ hội là đúng. Anh Hai Sài Gòn có ý kiến gì về lễ hội nước mình không?

Hai Sài Gòn bị đưa vào vòng tranh luận “bất tử”- lỡ rồi theo luôn. Theo Hai Sài Gòn, tổ chức lễ hội nhằm phát huy sâu sắc truyền thống cho các thế hệ sau hoặc quảng bá hình ảnh vùng miền của đất nước là cần thiết. Nhưng vì nhà nước không quản lý tốt việc tổ chức lễ hội dẫn tới tình trạng lễ hội tràn lan, lễ hội truyền thống dân tộc bị lợi dụng đưa mê tín dị đoan vào đó. Theo nhận định của rất nhiều nhà quản lý văn hóa, trong số 7.000 lễ hội dân gian truyền thống có đến hơn 90% ẩn chứa mê tín, chệch hướng nghị quyết TW5 về xây dựng nền văn hóa VN tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Điều mà chúng ta dễ thấy nhứt là xu hướng thương mại hóa lễ hội đã trở thành phổ biến, kể cả các lễ hội của nhà nước của các tổ chức trong hệ thống chính trị. Bởi theo suy nghĩ của những người tổ chức, lễ hội càng hoành tráng thu hút càng đông người dự thì nguồn thu cho Ban tổ chức càng nhiều. Thực tế họ thu được nhiều ít, có công khai minh bạch hay không là chuyện khác, nhưng hầu hết các lễ hội, sau khi tổng kết, Ban tổ chức đều kết luận: Đạt yêu cầu chính trị, lỗ lã chút đỉnh ngân sách bù.

Theo Hai Sài Gòn biết, thì mỗi lễ hội cấp xã, cấp huyện chi phí cho lễ hội từ tiền tỷ đến chục tỷ. Những người tổ chức, thực hiện phương châm “nhà nước và nhân dân cùng làm”- có nghĩa là tiền tổ chức lễ hội là của người dân. Còn lễ hội cấp tỉnh, cấp quốc gia thì ngân sách nhà nước bỏ ra. Thí dụ, lễ hội 45 năm chiến thắng Hàm Rồng, ngân sách chi 360 tỷ đồng, cứ thế mấy anh tính xem trong 1 năm bao nhiêu lễ hội kiểu 45 năm chiến thắng Hàm Rồng - chi đến độ đại biểu Quốc hội sốt ruột luôn. Chủ tịch Hội đồng dân tộc Ksor Phước đề nghị từ năm nay chính phủ phải báo cáo kinh phí chi tiêu cho lễ hội để làm rõ có lãng phí hay không? Vấn đề chi cho lễ hội thì đạt được gì? Theo đánh giá của các nhà xã hội học, các nhà nghiên cứu văn hóa: hiệu quả lễ hội mang lại rất thấp, thậm chí còn gây cản trở cho sự phát triển tiến bộ đời sống cộng đồng. Qua thăm dò trong giới thanh niên, sinh viên - học sinh với các lễ hội dân gian truyền thống, hầu hết đều nhận được câu trả lời ngược - không biết lễ hội tôn vinh ai? Người nầy sống ở thế kỷ nào? Có công trạng gì với nước, với địa phương… Như vậy, đối tượng mà Ban tổ chức nhắm vào giáo dục  truyền thống, qua kết quả thăm dò nầy, coi như “trớt quớt”.

Anh em trong nhóm hỏi Hai Sài Gòn: “nói như anh thì nên duy trì lễ hội hay không?”. Hai Sài Gòn tui xin thưa nên duy trì, nhưng phải chọn lọc kỹ lưỡng, phải có hội đồng xét duyệt hẳn hòi. Tui hỏi mấy anh - Có nhiều lễ hội mang tính man rợ, như: đâm trâu, chém heo,... để làm gì? Dù biết đó là tập tục vùng miền, nhưng phải giáo dục cho nhân dân vùng miền đó biết chứ. Thay vì tổ chức mấy lễ hội như vậy, bà con đóng góp kinh phí, của xã của huyện bỏ ra cho lễ hội đó thì nay dùng số tiền đó xây cho bà con nghèo vài căn nhà tình thương. Bà con thấy lợi rõ ràng, ai cần duy trì tập tục lạc hậu nữa làm gì? Hai Sài Gòn tui không dám kết luận có tham ô gì ở các lễ hội hay không? Nhưng chắc chắn 100% là có lãng phí và lãng phí lớn. Một số người cũng "vớ bở" từ sự lãng phí nầy đây. Bà con ngẫm nghĩ xem có phải vậy không?

Hai Sài Gòn